Dia's en transcript
Dia 1 van 14
In dit gedeelte bespreken we de verschillende strategieën voor het omzetten van antipsychotica. Wat ik hier wil benadrukken, is dat er niet per se één juiste of onjuiste manier bestaat om de overstap te maken. De keuze hangt af van een aantal klinische factoren en patiëntgebonden factoren, maar mijn doel is om de verschillende mogelijkheden met u te bespreken.
Referenties:
- Brian Miller, M.D., Ph.D., M.P.H.
Dia 2 van 14
De eerste strategie is de abrupte omzetting, ook wel de stop-startmethode genoemd: het antipsychoticum dat de patiënt gebruikt wordt onmiddellijk gestaakt en het nieuwe antipsychoticum wordt direct gestart. Deze aanpak is gebruikelijk in klinische studies en heeft de voorkeur bij ernstige bijwerkingen. We merken echter op dat deze methode ook een hoger risico op onttrekkingsverschijnselen met zich meebrengt.
Referenties:
- Buckley, P. F., & Correll, C. U. (2008). Strategies for dosing and switching antipsychotics for optimal clinical management. Journal of Clinical Psychiatry, 69(Suppl 1), 4–17. https://doi.org/10.4088/JCP.6069su1.02
- Correll, C. U. (2025). Strategies for switching between oral postsynaptic antidopaminergic antipsychotics in patients with schizophrenia: A systematic review. CNS Drugs, 39(10), 913–935. https://doi.org/10.1007/s40263-025-01206-3
Gratis bestanden
Download de PDF en andere bestanden
Gelukt!
Kijk in je inbox, we hebben je daar alle materialen gestuurd.
Dia 3 van 14
De tweede strategie is de zogenaamde kruislingse afbouw, waarbij het huidige antipsychoticum geleidelijk wordt afgebouwd terwijl het nieuwe antipsychoticum tegelijkertijd geleidelijk wordt opgestart en opgetitreerd. Dit wordt beschouwd als de veiligste methode om terugval te voorkomen bij het omzetten, hoewel geneesmiddelinteracties nog steeds mogelijk zijn. De kruislingse afbouw wordt door de meeste experts aanbevolen. Als bewijs hiervoor verwijzen we naar een systematische review van 58 omzetstudies, waarbij deze methode in 70% van de gevallen werd toegepast. De gangbare conventie is dat een typische omzetperiode voor de kruislingse afbouw twee tot vier weken bedraagt.
Referenties:
- Buckley, P. F., & Correll, C. U. (2008). Strategies for dosing and switching antipsychotics for optimal clinical management. Journal of Clinical Psychiatry, 69(Suppl 1), 4–17. https://doi.org/10.4088/JCP.6069su1.02
- Correll, C. U. (2025). Strategies for switching between oral postsynaptic antidopaminergic antipsychotics in patients with schizophrenia: A systematic review. CNS Drugs, 39(10), 913–935. https://doi.org/10.1007/s40263-025-01206-3
Dia 4 van 14
Stel bijvoorbeeld dat een patiënt 20 mg olanzapine gebruikt als uitgangswaarde en we besluiten over te stappen op aripiprazol over een periode van ongeveer drie tot vier weken. Eén mogelijke aanpak is de olanzapine af te bouwen met 5 mg per week: 15 mg in week 1, 10 mg in week 2, 5 mg in week 3, en vervolgens olanzapine staken in week 4. Tegelijkertijd starten we aripiprazol op 5 mg in week 1, verhogen naar 10 mg in week 2, 15 mg in week 3, en mogelijk tot een doeldosis van 20 mg in week 4. Dit is de geleidelijke kruislingse afbouw.
Referenties:
- Buckley, P. F., & Correll, C. U. (2008). Strategies for dosing and switching antipsychotics for optimal clinical management. Journal of Clinical Psychiatry, 69(Suppl 1), 4–17. https://doi.org/10.4088/JCP.6069su1.02
- Correll, C. U. (2025). Strategies for switching between oral postsynaptic antidopaminergic antipsychotics in patients with schizophrenia: A systematic review. CNS Drugs, 39(10), 913–935. https://doi.org/10.1007/s40263-025-01206-3
Gratis bestanden
Download de PDF en andere bestanden
Gelukt!
Kijk in je inbox, we hebben je daar alle materialen gestuurd.
Dia 5 van 14
Een derde aanpak is de zogenaamde afbouwomzetting: het nieuwe antipsychoticum wordt onmiddellijk gestart op de doeldosis, waarna het huidige antipsychoticum geleidelijk wordt afgebouwd. Voortbouwend op ons vorige voorbeeld: bij een omzetting van olanzapine naar aripiprazol via de afbouwomzetting starten we direct met 20 mg aripiprazol en bouwen we de olanzapine af met 5 mg per week over een periode van ongeveer vier weken. Vergeleken met de kruislingse afbouw heeft de afbouwomzetting een hoger risico op geneesmiddelinteracties, maar mogelijk een lager risico op onttrekkingsverschijnselen.
Referenties:
- Buckley, P. F., & Correll, C. U. (2008). Strategies for dosing and switching antipsychotics for optimal clinical management. Journal of Clinical Psychiatry, 69(Suppl 1), 4–17. https://doi.org/10.4088/JCP.6069su1.02
- Correll, C. U. (2025). Strategies for switching between oral postsynaptic antidopaminergic antipsychotics in patients with schizophrenia: A systematic review. CNS Drugs, 39(10), 913–935. https://doi.org/10.1007/s40263-025-01206-3
Dia 6 van 14
De vierde aanpak is de zogenaamde plateaukruislingse afbouw, ook wel de overlap-en-afbouwmethode genoemd. Dit is een veelgebruikte aanpak bij de omzetting naar clozapine. Bij deze methode wordt het nieuwe antipsychoticum gestart op een lage dosis en geleidelijk verhoogd. Vervolgens volgt er een plateaufase waarin de patiënt gedurende een bepaalde periode beide antipsychotica tegelijk gebruikt, waarna pas het oorspronkelijke antipsychoticum wordt afgebouwd. Het is niet ongebruikelijk dat bij een omzetting naar clozapine het oorspronkelijke antipsychoticum wordt voortgezet terwijl de dosis clozapine geleidelijk wordt verhoogd, en dat pas bij doses in de orde van 100 tot 200 mg clozapine begonnen wordt met het afbouwen van het oorspronkelijke antipsychoticum.
Referenties:
- Buckley, P. F., & Correll, C. U. (2008). Strategies for dosing and switching antipsychotics for optimal clinical management. Journal of Clinical Psychiatry, 69(Suppl 1), 4–17. https://doi.org/10.4088/JCP.6069su1.02
- Correll, C. U. (2025). Strategies for switching between oral postsynaptic antidopaminergic antipsychotics in patients with schizophrenia: A systematic review. CNS Drugs, 39(10), 913–935. https://doi.org/10.1007/s40263-025-01206-3
Gratis bestanden
Download de PDF en andere bestanden
Gelukt!
Kijk in je inbox, we hebben je daar alle materialen gestuurd.
Dia 7 van 14
Eerder noemde ik de conventie van een periode van twee tot vier weken voor de kruislingse afbouw. Het is belangrijk om te vragen of deze conventie op bewijs is gebaseerd. Een scoping review uit 2025 van 32 studies naar antipsychoticadosisreductie of -staking bij patiënten met psychose omvatte twee praktijkrichtlijnen. Interessant genoeg bevalen beide richtlijnen een langzamere, meer geleidelijke afbouw aan, in de orde van 10% per maand of zelfs 20% per zes maanden. Geen van beide richtlijnen verduidelijkte of het percentage betrekking had op de oorspronkelijke of de huidige dosis. De periode van twee tot vier weken is dan ook slechts een conventie. Het blijft een redelijke standaardperiode, maar patiënten en clinici dienen zich bewust te zijn van de beperkte onderbouwing ervan. Voor patiënten die deze aanpak slecht verdragen, dienen clinici een langzamere, meer geleidelijke afbouw te overwegen.
Referenties:
- Jeffares, I., Friars, D., Plapp, H., Allott, K., Cadogan, C., Keating, D., Mooney, C., O'Connor, K., & O'Donoghue, B. (2025). A scoping review of methods, guidelines, and protocols used for dose reduction or discontinuation of antipsychotic medication. Schizophrenia Bulletin. https://doi.org/10.1093/schbul/sbaf181
Dia 8 van 14
Een andere belangrijke vraag is of gelijke dosisstappen gelijke effecten opleveren tijdens de afbouw van antipsychotica. Omdat de curve van antipsychoticadosis naar D2-receptorbezetting hyperbolisch is, leiden lineaire dosisverlagingen in werkelijkheid tot versneld toenemende dalingen in D2-receptorbezetting. Met andere woorden: de laatste afbouwstap — van 5 mg naar 0 mg olanzapine — leidt tot de grootste procentuele verandering in D2-receptorbezetting, juist op het moment dat het nieuwe antipsychoticum mogelijk nog geen steady-state heeft bereikt.
Referenties:
- Horowitz, M. A., Jauhar, S., Natesan, S., Murray, R. M., & Taylor, D. (2021). A method for tapering antipsychotic treatment that may minimize the risk of relapse. Schizophrenia Bulletin, 47(4), 1116–1129. https://doi.org/10.1093/schbul/sbab017
Gratis bestanden
Download de PDF en andere bestanden
Gelukt!
Kijk in je inbox, we hebben je daar alle materialen gestuurd.
Dia 9 van 14
Zoals u in de grafiek kunt zien: bij een patiënt die 4 mg haloperidol gebruikt, bedraagt de D2-receptorbezetting ongeveer 80%. Bij een verlaging naar 3 mg blijft de D2-receptorbezetting in de 70% liggen. Ter vergelijking: wanneer we van 1 mg haloperidol naar 0 gaan, daalt de D2-receptorbezetting van ongeveer 55% naar 0.
Referenties:
- Horowitz, M. A., Jauhar, S., Natesan, S., Murray, R. M., & Taylor, D. (2021). A method for tapering antipsychotic treatment that may minimize the risk of relapse. Schizophrenia Bulletin, 47(4), 1116–1129. https://doi.org/10.1093/schbul/sbab017
Dia 10 van 14
Wat is de praktische vertaling hiervan voor de kruislingse afbouw? Clinici dienen het laatste kwart van de af te bouwen dosis te beschouwen als mogelijk de meest gevoelige fase van de omzetting. Horowitz en collega’s bevalen in 2021 een hyperbolische of proportionele afbouwvorm aan voor alle afbouwschema’s, met een stapgrootte en interval die geïndividualiseerd zijn voor gevoeliger patiënten.
Referenties:
- Horowitz, M. A., Jauhar, S., Natesan, S., Murray, R. M., & Taylor, D. (2021). A method for tapering antipsychotic treatment that may minimize the risk of relapse. Schizophrenia Bulletin, 47(4), 1116–1129. https://doi.org/10.1093/schbul/sbab017
Gratis bestanden
Download de PDF en andere bestanden
Gelukt!
Kijk in je inbox, we hebben je daar alle materialen gestuurd.
Dia 11 van 14
Een andere belangrijke gerelateerde vraag betreft het terugvalrisico. Bepaalt de snelheid van de antipsychoticaafbouw het terugvalrisico, of spelen andere factoren een rol? In een studie van 227 patiënten met een eerste episode die antipsychotica afbouwden na remissie, bleek de gemiddelde afbouwsnelheid geen significante voorspeller van terugval. Wat wél een voorspeller was, was de D2-receptoraffiniteit van het antipsychoticum. Vergeleken met patiënten die hoge-affiniteit D2-receptorantagonisten gebruikten, hadden patiënten die lage-affiniteit D2-antagonisten of D2-partiële agonisten gebruikten een ongeveer twee keer lager terugvalrisico. Het is belangrijk op te merken dat deze studie de gemiddelde afbouwsnelheid onderzocht, niet de vorm van de afbouw of de grootte van de laatste stap, die relevant kunnen zijn voor het hyperbolische argument.
Referenties:
- Gangadin, S. S., de Beer, F., Wijnen, B., Begemann, M., van Beveren, N., Boonstra, N., de Haan, L., Kikkert, M., Koops, S., van Os, J., Veling, W., Wiersma, S., HAMLETT-OPHELIA Consortium, & Sommer, I. E. C. (2025). Risk of relapse during tapering of antipsychotic medication after a first psychotic episode: Association with D2 receptor affinity but not with tapering speed. World Psychiatry, 24(2), 240–249. https://doi.org/10.1002/wps.21315
Dia 12 van 14
Wat is de klinische implicatie hiervan? Zowel de tijd als het te vervangen antipsychoticum zijn factoren die bij de afbouw in overweging dienen te worden genomen. Het afbouwen van haloperidol of risperidon kan klinisch een ander vraagstuk zijn dan het afbouwen van quetiapine of aripiprazol. Dit weerspiegelt de huidige onduidelijkheid in het vakgebied. De bevindingen over afbouwsnelheid en D2-receptoraffiniteit zijn eerder aanvullend dan tegenstrijdig. Bovendien zijn er tot op heden geen studies die lineaire en hyperbolische antipsychoticaafbouw rechtstreeks met elkaar hebben vergeleken.
Referenties:
- Gangadin, S. S., de Beer, F., Wijnen, B., Begemann, M., van Beveren, N., Boonstra, N., de Haan, L., Kikkert, M., Koops, S., van Os, J., Veling, W., Wiersma, S., HAMLETT-OPHELIA Consortium, & Sommer, I. E. C. (2025). Risk of relapse during tapering of antipsychotic medication after a first psychotic episode: Association with D2 receptor affinity but not with tapering speed. World Psychiatry, 24(2), 240–249. https://doi.org/10.1002/wps.21315
Gratis bestanden
Download de PDF en andere bestanden
Gelukt!
Kijk in je inbox, we hebben je daar alle materialen gestuurd.
Dia 13 van 14
Dit zijn de kernpunten van dit gedeelte. Veelgebruikte omzetstrategieën zijn de abrupte omzetting en de kruislingse afbouw. Andere mogelijke strategieën zijn de afbouwomzetting en de plateaukruislingse afbouw. De antipsychoticaafbouw over twee tot vier weken is de gangbare conventie, maar geen expliciete evidence-based aanpak.
Dia 14 van 14
De lineaire en hyperbolische methode voor het afbouwen van antipsychotica zijn niet rechtstreeks met elkaar vergeleken. Bij het afbouwen van antipsychotica is de relatieve bijdrage van afbouwsnelheid en D2-receptoraffiniteit aan het terugvalrisico nog onduidelijk.
Gratis bestanden
Download de PDF en andere bestanden
Gelukt!
Kijk in je inbox, we hebben je daar alle materialen gestuurd.
