Tekstversie
GLP-1-agonisten bij antipsychotica-geïnduceerde gewichtstoename
In deze Quick Take bespreken we glucagon-like peptide-1 (GLP-1)-agonisten voor de behandeling van antipsychotica-geïnduceerde gewichtstoename bij patiënten met schizofrenie. De basis voor onze bespreking is een systematische review en meta-analyse van Sampaio Sobral en collega’s in Brazilië, gepubliceerd in Schizophrenia Research. Dit leek mij een goed moment om deze geneesmiddelenklasse te bespreken, aangezien het klinisch gebruik van GLP-1-agonisten het beleid rondom diabetes — en later ook obesitas — ingrijpend heeft veranderd.
Download de PDF en andere bestanden
Twintig jaar: van exenatide tot semaglutide
Het is goed om in herinnering te brengen dat GLP-1-agonisten al geruime tijd bestaan: exenatide was de eerste GLP-1-agonist die in 2005 werd goedgekeurd, inmiddels meer dan 20 jaar geleden. De echte doorbraak vond echter pas in 2021 plaats, inclusief de vraag of wij als psychiaters deze middelen aan patiënten met schizofrenie zouden moeten voorschrijven.
De vraag dringt zich op: wat gebeurde er in 2021? Dat was het jaar waarin de volgende generatie GLP-1-agonist semaglutide werd goedgekeurd voor gewichtsmanagement — niet alleen voor diabetes — waarmee GLP-1-agonisten, zogezegd, uit de schaduw van de diabeteszorg traden. Dit herinnert ons er ook nadrukkelijk aan dat de boog van vooruitgang in de geneeskunde soms bijzonder lang kan zijn.
Acht gerandomiseerde trials, 523 patiënten
Voor ons als psychiaters is het van belang dat we inmiddels over voldoende klinische ervaring met GLP-1-agonisten beschikken — in de vorm van gerandomiseerde trials bij schizofrenie — om een tussenbalans op te maken, zoals Sampaio Sobral en collega’s hebben gedaan in deze systematische review en meta-analyse.
Voor deze review selecteerden zij uiteindelijk acht gerandomiseerde studies met in totaal 523 patiënten met schizofrenie die antipsychotica gebruikten en een van drie GLP-1-agonisten (exenatide, liraglutide of semaglutide) ontvingen versus placebo of standaardzorg.
Download de PDF en andere bestanden
Gewichtsreductie van 6,47 kg
De technische details van deze meta-analyse laat ik, zoals gebruikelijk, terzijde. De drie Kernpunten zijn de volgende:
- Als klasse waren de GLP-1-agonisten effectief in het reduceren van het lichaamsgewicht. Voor de gehele groep bedroeg de reductie 6,47 kg (14,3 pond).
- De reductie was niet gelijk verdeeld over de drie onderzochte GLP-1-agonisten. Het sterkste effect werd gezien bij semaglutide, gevolgd door liraglutide; exenatide had het minste effect.
- De metabole voordelen strekten zich uit voorbij gewichtsverlies, maar niet tot lipiden of bloeddruk. Voor die uitkomsten was de behandelduur in de klinische trials waarschijnlijk simpelweg te kort.
Beperkingen
Ik wil drie belangrijke beperkingen benadrukken die in deze meta-analyse niet zijn ondervangen.
Nieuwere middelen nog niet onderzocht
Ten eerste is deze meta-analyse enigszins gedateerd, omdat nieuwere, nog krachtigere duale GLP-1-agonisten niet konden worden meegenomen — simpelweg omdat zij in deze populatie nog niet zijn onderzocht. Voorbeelden zijn tirzepatide en de meest recentelijk goedgekeurde orale niet-peptide GLP-1-agonist orforglipron.
Exenatide is overigens niet langer beschikbaar: de fabrikant nam de bedrijfsbeslissing om de productie te staken. Dit was geen beslissing op basis van veiligheid of werkzaamheid, maar als eerste middel in de klasse kon het simpelweg niet meer concurreren, mede doordat het tot tweemaal daags (BID) injecties vereiste.
Patiëntenselectie en mortaliteit onbekend
Ten tweede weten we niet goed of het voordeel het grootst is bij hoogrisicopatiënten, of dat het voordeel geldt voor antipsychotica-geïnduceerde gewichtstoename in het algemeen. Veel studies includeerden bij voorkeur patiënten die metabolisch hoogrisicomiddelen gebruikten, met name olanzapine of clozapine.
Ten derde weten we niet of de bevindingen, hoewel bemoedigend, uiteindelijk zullen leiden tot een verminderde mortaliteit — de meest cruciale uitkomstmaat voor patiënten. Daarvoor zijn veel grotere langetermijnstudies nodig. Er is echter een biologische plausibiliteit dat deze middelen de mortaliteitscurve gunstig zullen beïnvloeden, en ik ben dan ook voorzichtig optimistisch.
Download de PDF en andere bestanden
Implementatie is wellicht het moeilijkste onderdeel
Naar mijn inschatting heeft deze geneesmiddelenklasse het potentieel om het gewichtsmanagement bij patiënten met schizofrenie ingrijpend te veranderen, maar er moet in het komende decennium nog veel werk worden verricht — onder meer het ontwikkelen van algoritmen voor stapzorg en patiëntenselectie. Er is ook de klinisch lastige vraag hoe het algehele voedings- en bewegingspatroon in deze populatie verbeterd kan worden, aangezien een GLP-1-injectie of -pil alleen mogelijk onvoldoende is, of in ieder geval minder effectief dan het zou kunnen zijn.
De moeilijkste kwestie is echter naar mijn mening die van implementatie en verspreiding. Wie gaat wat doen binnen uw zorgsysteem met betrekking tot GLP-1-agonisten? Wat is de rol van u als psychiater of verpleegkundig specialist?
Gaat u de GLP-1-agonist zelf voorschrijven, of vertrouwt u op samenwerkingsafspraken in de zorg? Er zullen nieuwe werkwijzen moeten worden ontwikkeld, en dat is altijd een moeizaam proces.
Effectief als klasse, details nog te bepalen
Dit is mijn klinische conclusie op basis van deze meta-analyse: GLP-1-agonisten zijn als groep effectieve geneesmiddelen om antipsychotica-geïnduceerde gewichtstoename te verminderen, maar er dienen in toekomstige studies nog veel details te worden opgehelderd — met name met betrekking tot nieuwere GLP-1-agonisten en langetermijnstudies naar harde eindpunten zoals cardiovasculaire mortaliteit. Hoewel er een gepoold klasse-effect bestaat, zijn er werkzaamheidsverschillen tussen de afzonderlijke GLP-1-agonisten.
Ik beschouw dit als een bijzonder veelbelovende periode, omdat we eindelijk een instrument hebben om de metabole situatie van onze patiënten met schizofrenie die antipsychotica gebruiken effectief aan te pakken — en om de verhoogde cardiovasculaire mortaliteit waaraan onze medicatie bijdraagt mogelijk te verminderen.
Tot slot wil ik benadrukken dat ik het als een morele plicht beschouw — in de geest van verdelende rechtvaardigheid — om dit als vakgebied goed aan te pakken: ervoor te zorgen dat onze patiënten met schizofrenie kunnen profiteren van medische vooruitgang zoals de GLP-1-agonisten vertegenwoordigen, net als hun leeftijdgenoten zonder psychiatrische aandoening.
Download de PDF en andere bestanden
Abstract
Samenvatting van het oorspronkelijke artikel, weergegeven in het Engels.
Effects of glucagon-like peptide-1 receptor agonists on metabolic outcomes in antipsychotic-treated patients with schizophrenia: A systematic review and meta-analysis
Milene Vitória Sampaio Sobral, Rodrigo Bettanim Menechini, Jordana Belgamasco Cavalcanti Marçal, Anna Victoria de Vasconcelos, Letícia Hanna Moura da Silva Gattas Graciolli, Rafaela Correia Maciel, Amanda Monteiro, Wellgner Fernandes Oliveira Amador & Thaísa Aparecida de Souza Acuia
Background
Individuals with schizophrenia have markedly increased cardiometabolic morbidity, largely attributable to antipsychotic-induced weight gain, insulin resistance, and dyslipidemia, particularly with clozapine- and olanzapine-based regimens. This systematic review and meta-analysis evaluated the efficacy and safety of glucagon-like peptide-1 receptor agonists (GLP-1RAs) in antipsychotic-treated patients with schizophrenia.
Methods
PubMed, Embase, and the Cochrane Central Register of Controlled Trials were searched from inception to September 16, 2025 for randomized clinical trials comparing GLP-1RAs with placebo or standard care. The review followed Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses guidelines and was prospectively registered in PROSPERO (CRD420251177261). Random-effects models were used to pool mean differences (MDs) and risk ratios (RRs).
Results
Eight randomized clinical trials including 523 participants were analyzed. GLP-1RAs significantly reduced body weight (MD -6.47; 95% CI, -9.61 to -3.32), body mass index (MD -2.83; 95% CI, -3.81 to -1.86), waist circumference (MD -5.35; 95% CI, -6.60 to -4.09), and glycated hemoglobin levels (MD -0.32; 95% CI, -0.39 to -0.26) compared with placebo or standard care. Exploratory subgroup analyses suggested marked differences across individual agents: exenatide showed a smaller and non-significant reduction in body weight, liraglutide showed a significant moderate reduction, and semaglutide showed the largest reduction. No significant effects were observed for fasting insulin, lipid parameters, or blood pressure. Gastrointestinal adverse events were more frequent with GLP-1RAs.
Conclusions
In this systematic review and meta-analysis, GLP-1RAs were associated with clinically meaningful improvements in anthropometric and glycemic outcomes in antipsychotic-treated patients with schizophrenia, with acceptable tolerability primarily characterized by gastrointestinal adverse events.
Referentie
Sobral, M.; Menechini, R.; Marçal, J.; de Vasconcelos, A.; Graciolli, L.; Maciel, R. et al. (2026). Effects of glucagon-like peptide-1 receptor agonists on metabolic outcomes in antipsychotic-treated patients with schizophrenia: A systematic review and meta-analysis. Schizophrenia Research; 297:8-16.
