Dia's en transcript
Dia 1 van 20
Het farmacologisch kader voor de behandeling van borderline-persoonlijkheidsstoornis.
Referenties:
- Paul S. Links, M.D., F.R.C.P.C.
Dia 2 van 20
Om te beginnen is het belangrijk te weten dat geen enkel geneesmiddel regulatoire goedkeuring heeft gekregen voor de behandeling van borderline-persoonlijkheidsstoornis als zodanig. Dat is het kernpunt van de stoornis. De Britse NICE-richtlijnen adviseren dat medicatie niet mag worden ingezet voor de stoornis zelf. De Australische richtlijnen stellen eveneens dat medicatie niet voor de stoornis zelf gebruikt dient te worden. Het richtlijndocument van de American Psychiatric Association, dat in 2024 werd gepubliceerd, suggereert dat medicatie als gerichte aanpak kan worden ingezet — daar komen we later in deze presentatie op terug.
Referenties:
- American Psychiatric Association. (2024). The American Psychiatric Association practice guideline for the treatment of patients with borderline personality disorder. American Psychiatric Association Publishing. https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890428009
- National Health and Medical Research Council. (2013). Clinical practice guideline for the management of borderline personality disorder. Australian Government. https://tinyurl.com/bdh4s6pu
- National Institute for Health and Care Excellence. (2009, January 28). Borderline personality disorder: Recognition and management (NICE Guideline No. 78). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK608565/
Gratis bestanden
Download de PDF en andere bestanden
Gelukt!
Kijk in je inbox, we hebben je daar alle materialen gestuurd.
Dia 3 van 20
Deze aanbevelingen zijn er mede gekomen omdat er veel bewijs bestaat dat polyfarmacie frequent voorkomt bij patiënten met borderline. Mary Zanarini toonde aan dat ongeveer 10% van de patiënten vijf of meer gelijktijdige psychofarmaca gebruikt, dat bij ongeveer 20% vier of meer gelijktijdige psychofarmaca worden gevonden, en dat bij ongeveer 40% van de borderline-patiënten drie of meer gelijktijdige psychofarmaca worden aangetroffen. Een recente studie bij adolescenten liet zien dat 80% van de adolescenten met borderline-persoonlijkheidsstoornis twee of meer soorten psychofarmaca gebruikte. Dit percentage lag iets lager wanneer de patiënt in een gespecialiseerde kliniek werd behandeld, maar het bleef een veelvoorkomende bevinding.
Referenties:
- Zanarini, M. C., Frankenburg, F. R., Hennen, J., & Silk, K. R. (2004). Mental health service utilization by borderline personality disorder patients and Axis II comparison subjects followed prospectively for 6 years. The Journal of Clinical Psychiatry, 65(1), 28–36. https://doi.org/10.4088/JCP.v65n0105
- Hauryski, S., Potts, A., Swigart, A., Babinski, D., Waschbusch, D. A., & Forrest, L. N. (2024). Characterizing psychopharmacological prescribing practices in a large cohort of adolescents with borderline personality disorder. Borderline Personality Disorder and Emotion Dysregulation, 11, Article 17. https://doi.org/10.1186/s40479-024-00262-3
Dia 4 van 20
Dit is van belang omdat polyfarmacie uiteraard leidt tot schadelijke effecten zoals gewichtstoename, sedatie en andere bijwerkingen.
Referenties:
- Zanarini, M. C., Frankenburg, F. R., Hennen, J., & Silk, K. R. (2004). Mental health service utilization by borderline personality disorder patients and Axis II comparison subjects followed prospectively for 6 years. The Journal of Clinical Psychiatry, 65(1), 28–36. https://doi.org/10.4088/JCP.v65n0105
- Hauryski, S., Potts, A., Swigart, A., Babinski, D., Waschbusch, D. A., & Forrest, L. N. (2024). Characterizing psychopharmacological prescribing practices in a large cohort of adolescents with borderline personality disorder. Borderline Personality Disorder and Emotion Dysregulation, 11, Article 17. https://doi.org/10.1186/s40479-024-00262-3
Gratis bestanden
Download de PDF en andere bestanden
Gelukt!
Kijk in je inbox, we hebben je daar alle materialen gestuurd.
Dia 5 van 20
Een belangrijke kwalitatieve studie over het voorschrijven van medicatie aan borderline-patiënten is die van Rogers en Acton uit 2012. Zij stelden vast dat patiënten zich vaak niet betrokken voelen bij behandelbeslissingen, inclusief beslissingen over medicatie. De patiënten beschreven twee trajecten in hun herstel van borderline-persoonlijkheidsstoornis. Sommige patiënten vonden dat medicatie niet noodzakelijk was voor hun herstel. Zij hadden medicatie misschien geprobeerd maar hadden het niet als nuttig ervaren. Bij deze patiënten is het naar mijn mening belangrijk hun hersteltraject te ondersteunen. Patiënten kunnen vaak succesvol herstellen zonder regelmatige medicatie, en u kunt een rol spelen bij het afbouwen of staken van onnodige medicatie. Andere patiënten vonden dat hun herstel bepaalde medicatie vereiste om succesvol te zijn. In dat geval is het zinvol hen te ondersteunen wanneer medicatie kan bijdragen aan hun herstel — met name aan hun functioneren — en dan is er een nuttige rol weggelegd voor wat we vandaag bespreken: het kiezen van de juiste farmacotherapie.
Referenties:
- Rogers, B., & Acton, T. (2012). 'I think we're all guinea pigs really': A qualitative study of medication and borderline personality disorder. Journal of Psychiatric and Mental Health Nursing, 19(4), 341–347. https://doi.org/10.1111/j.1365-2850.2011.01800.x
Dia 6 van 20
We zullen nu iets zeggen over symptoomdoelen en medicatietypen. Als brede samenvatting: stemmingsstabilisatoren zijn waarschijnlijk niet effectief voor de stemmingsinstabiliteit die bij borderline-persoonlijkheidsstoornis wordt gevonden. Dit is in ieder geval wat ik aan patiënten meegeef: onze gebruikelijke stemmingsstabilisatoren zijn niet effectief voor de emotiedysregulatie bij borderline-persoonlijkheidsstoornis. Als ze al nuttig zijn, heeft dat waarschijnlijk meer te maken met woede en impulsiviteit.
Referenties:
- Mercer, D., Douglass, A. B., & Links, P. S. (2009). Meta-analyses of mood stabilizers, antidepressants and antipsychotics in the treatment of borderline personality disorder: Effectiveness for depression and anger symptoms. Journal of Personality Disorders, 23(2), 156–174. https://doi.org/10.1521/pedi.2009.23.2.156
- Silk, K. R., & Feurino, L., III. (2012). Psychopharmacology of personality disorders. In T. A. Widiger (Ed.), The Oxford handbook of personality disorders (pp. 713–726). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780199735013.013.0033
Gratis bestanden
Download de PDF en andere bestanden
Gelukt!
Kijk in je inbox, we hebben je daar alle materialen gestuurd.
Dia 7 van 20
Antipsychotica hebben een brede werkzaamheid bij borderline-persoonlijkheidsstoornis. Ze kunnen woede en impulsiviteit beïnvloeden, evenals de cognitieve symptomen van borderline-persoonlijkheidsstoornis. Ze kunnen dus worden ingezet, maar we zijn voorzichtig omdat ze aanzienlijke bijwerkingen hebben.
Referenties:
- Mercer, D., Douglass, A. B., & Links, P. S. (2009). Meta-analyses of mood stabilizers, antidepressants and antipsychotics in the treatment of borderline personality disorder: Effectiveness for depression and anger symptoms. Journal of Personality Disorders, 23(2), 156–174. https://doi.org/10.1521/pedi.2009.23.2.156
- Silk, K. R., & Feurino, L., III. (2012). Psychopharmacology of personality disorders. In T. A. Widiger (Ed.), The Oxford handbook of personality disorders (pp. 713–726). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780199735013.013.0033
Dia 8 van 20
Antidepressiva hebben geen waarde bij de dysforie die deel uitmaakt van de kern van borderline-persoonlijkheidsstoornis, maar ze zijn naar mijn mening wel nuttig bij comorbide angst en depressie. Benzodiazepinen zijn bij borderline-persoonlijkheidsstoornis relatief gecontra-indiceerd. Ze kunnen verslavend werken en leiden tot disinhibitie. We zullen ook ingaan op bewijs dat suggereert dat ze mogelijk verband houden met een toename van suïcidaal gedrag en zelfs dood door suïcide.
Referenties:
- Mercer, D., Douglass, A. B., & Links, P. S. (2009). Meta-analyses of mood stabilizers, antidepressants and antipsychotics in the treatment of borderline personality disorder: Effectiveness for depression and anger symptoms. Journal of Personality Disorders, 23(2), 156–174. https://doi.org/10.1521/pedi.2009.23.2.156
- Silk, K. R., & Feurino, L., III. (2012). Psychopharmacology of personality disorders. In T. A. Widiger (Ed.), The Oxford handbook of personality disorders (pp. 713–726). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780199735013.013.0033
Gratis bestanden
Download de PDF en andere bestanden
Gelukt!
Kijk in je inbox, we hebben je daar alle materialen gestuurd.
Dia 9 van 20
Wat betreft de aanpak van medicamenteuze behandeling bij borderline-patiënten, onderschrijf ik de APA-richtlijn die ik met u zal bespreken. Die richtlijn stelt dat elke psychofarmacologische behandeling tijdgebonden dient te zijn, gericht op een specifiek meetbaar behandeldoel, en aanvullend aan psychotherapie. Zo benaderen we het psychofarmacologisch beleid bij borderline-patiënten.
Referenties:
- American Psychiatric Association. (2024). The American Psychiatric Association practice guideline for the treatment of patients with borderline personality disorder. American Psychiatric Association Publishing. https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890428009
Dia 10 van 20
Er is recentelijk een observationele studie verschenen over de uitkomsten van farmacotherapie in de dagelijkse praktijk. Deze studie werd uitgevoerd met behulp van het Zweeds Nationaal Register en onderzocht medicatieblootstelling in relatie tot de uitkomsten heropname, ziekenhuisopname om welke reden dan ook, en overlijden. In deze studie bleek dat het gebruik van lisdexamfetamine, bupropion en methylfenidaat plus clozapine geassocieerd was met betere uitkomsten wat betreft ziekenhuisopnames, heropnames en overlijden. De bevindingen wezen er dus op dat deze geneesmiddelen mogelijk een rol kunnen spelen bij het verminderen van ziekenhuisopnames en overlijden.
Referenties:
- Lieslehto, J., Tiihonen, J., Lähteenvuo, M., Mittendorfer-Rutz, E., Tanskanen, A., & Taipale, H. (2023). Association of pharmacological treatments and real-world outcomes in borderline personality disorder. *Acta Psychiatrica Scandinavica*, *147*(6), 603–613. https://doi.org/10.1111/acps.13564
Gratis bestanden
Download de PDF en andere bestanden
Gelukt!
Kijk in je inbox, we hebben je daar alle materialen gestuurd.
Dia 11 van 20
Het is belangrijk toe te voegen dat er eigenlijk alleen studies zijn die borderline-patiënten met comorbide ADHD hebben onderzocht. De enige gerandomiseerde gecontroleerde studie die borderline-patiënten zonder comorbide ADHD blootstelde aan methylfenidaat, was in feite slechts een laboratoriumonderzoek naar de invloed van methylfenidaat op besluitvorming. De kanttekening is dan ook dat we de waarde van stimulantia bij borderline-patiënten zonder comorbide ADHD-symptomen eigenlijk niet kennen, en dat hun nut bij deze patiënten nader onderzoek vereist.
Referenties:
- Prada, P., Nicastro, R., Zimmermann, J., Hasler, R., Aubry, J.-M., & Perroud, N. (2015). Addition of methylphenidate to intensive dialectical behaviour therapy for patients suffering from comorbid borderline personality disorder and ADHD: A naturalistic study. Attention Deficit and Hyperactivity Disorders, 7(3), 199–209. https://doi.org/10.1007/s12402-015-0165-2
- Gvirts, H. Z., Lewis, Y. D., Dvora, S., Feffer, K., Nitzan, U., Carmel, Z., Levkovitz, Y., & Maoz, H. (2018). The effect of methylphenidate on decision making in patients with borderline personality disorder and attention-deficit/hyperactivity disorder. International Clinical Psychopharmacology, 33(4), 233–237. https://doi.org/10.1097/YIC.0000000000000219
Dia 12 van 20
Een andere bevinding van deze studie was dat benzodiazepinen, antipsychotica en antidepressiva geassocieerd waren met een hoger risico op ziekenhuisopname om welke reden dan ook, en ook met overlijden.
Referenties:
- Lieslehto, J., Tiihonen, J., Lähteenvuo, M., Mittendorfer-Rutz, E., Tanskanen, A., & Taipale, H. (2023). Comparative effectiveness of pharmacotherapies for the risk of attempted or completed suicide among persons with borderline personality disorder. *JAMA Network Open*, *6*(6), e2317130. https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2023.17130
- Lieslehto, J., Tiihonen, J., Lähteenvuo, M., Mittendorfer-Rutz, E., Tanskanen, A., & Taipale, H. (2023). Association of pharmacological treatments and real-world outcomes in borderline personality disorder. *Acta Psychiatrica Scandinavica*, *147*(6), 603–613. https://doi.org/10.1111/acps.13564
Gratis bestanden
Download de PDF en andere bestanden
Gelukt!
Kijk in je inbox, we hebben je daar alle materialen gestuurd.
Dia 13 van 20
Deze auteurs maakten gebruik van gegevens uit het Zweeds Nationaal Register, maar onderzochten ditmaal suïcidepogingen en dood door suïcide als uitkomstmaat. Het betreft een zeer grote studie met 22.601 patiënten. De resultaten wezen opnieuw uit dat ADHD-medicatie geassocieerd was met een verminderd risico op suïcidepogingen en dood door suïcide, terwijl benzodiazepinen geassocieerd waren met een verhoogd risico op dood door suïcide. Antidepressiva, antipsychotica of stemmingsstabilisatoren leken suïcidaal gedrag niet te verminderen.
Referenties:
- Lieslehto, J., Tiihonen, J., Lähteenvuo, M., Mittendorfer-Rutz, E., Tanskanen, A., & Taipale, H. (2023). Comparative effectiveness of pharmacotherapies for the risk of attempted or completed suicide among persons with borderline personality disorder. *JAMA Network Open*, *6*(6), e2317130. https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2023.17130
Dia 14 van 20
De auteurs suggereerden dat ADHD-medicatie van belang kan zijn omdat het het risico op suïcidaal gedrag en dood door suïcide zou kunnen verminderen bij patiënten met borderline-persoonlijkheidsstoornis met ADHD-symptomen en een suïciderisico. Het bewijs suggereert echter dat deze patiënten niet met benzodiazepinen behandeld dienen te worden. Dit ondersteunt de voorzichtigheid die ik eerder noemde. Het is wel belangrijk op te merken dat dit observationeel onderzoek betreft, wat een beperking vormt omdat we de reden voor de medicatieblootstelling bij aanvang niet kennen.
Referenties:
- Lieslehto, J., Tiihonen, J., Lähteenvuo, M., Mittendorfer-Rutz, E., Tanskanen, A., & Taipale, H. (2023). Comparative effectiveness of pharmacotherapies for the risk of attempted or completed suicide among persons with borderline personality disorder. *JAMA Network Open*, *6*(6), e2317130. https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2023.17130
Gratis bestanden
Download de PDF en andere bestanden
Gelukt!
Kijk in je inbox, we hebben je daar alle materialen gestuurd.
Dia 15 van 20
Dit brengt ons bij een belangrijk onderwerp: het collaboratief afbouwen van medicatie bij borderline-persoonlijkheidsstoornis. Dit is afkomstig uit een studie van Fineberg et al. Zij ontwikkelden het idee dat u, wanneer u met een borderline-patiënt werkt, een kader voor deprescribing dient op te stellen. U sluit als het ware een overeenkomst af waarbij u gedurende een periode van bijvoorbeeld 6 tot 12 maanden regelmatig bijeenkomsten houdt om op collaboratieve wijze de medicatie te evalueren en te bepalen of deze tot verbetering leidt of de situatie verslechtert. Een belangrijk onderdeel van dit proces is dat u de patiënt actief betrekt en zijn of haar zelfbeschikking stimuleert bij het beslissen welke medicatie voortgezet dient te worden.
Referenties:
- Fineberg, S. K., Gupta, S., & Leavitt, J. (2019). Collaborative deprescribing in borderline personality disorder: A narrative review. Harvard Review of Psychiatry, 27(2), 75–86. https://doi.org/10.1097/HRP.0000000000000200
Dia 16 van 20
Fineberg stelt voor alle medicatie te evalueren, ook al valt een deel ervan buiten uw vakgebied. Het kan voor de patiënt toch een zinvolle oefening zijn om dit samen met de huisarts of andere behandelaars te doen. Een belangrijk punt dat Fineberg maakt, is dat u gevoelig dient te zijn voor het feit dat medicatie een interpersoonlijke betekenis heeft. Houd er dus rekening mee dat deprescribing enige invloed kan hebben op de relatie tussen patiënt en voorschrijver.
Referenties:
- Fineberg, S. K., Gupta, S., & Leavitt, J. (2019). Collaborative deprescribing in borderline personality disorder: A narrative review. Harvard Review of Psychiatry, 27(2), 75–86. https://doi.org/10.1097/HRP.0000000000000200
Gratis bestanden
Download de PDF en andere bestanden
Gelukt!
Kijk in je inbox, we hebben je daar alle materialen gestuurd.
Dia 17 van 20
Samen met mijn collega Dr. Heidi King werk ik aan een hoofdstuk voor een aankomend boek, waarin we dit idee van deprescribing verder uitwerken en van aanvullende context voorzien. Ten eerste wilt u de patiënt betrekken bij het identificeren van hinderlijke bijwerkingen die als doel voor deprescribing kunnen dienen. Als er sprake is van polyfarmacie, wilt u een geneesmiddel voorstellen dat gemakkelijker af te bouwen is, omdat u het vertrouwen van de patiënt in dit proces wilt bevorderen en iets wilt kiezen waarbij de patiënt waarschijnlijk succesvol het afbouwproces zal doorlopen. U wilt samen met de patiënt een duidelijk plan voor de deprescribing opstellen. U wilt hen informeren over mogelijke onttrekkingsverschijnselen en over de invloed die de deprescribing op de bijwerkingen zal hebben.
Referenties:
- Fineberg, S. K., Gupta, S., & Leavitt, J. (2019). Collaborative deprescribing in borderline personality disorder: A narrative review. Harvard Review of Psychiatry, 27(2), 75–86. https://doi.org/10.1097/HRP.0000000000000200
- Links, P. S., & Ross, J. (2025). Good Psychiatric Management of Borderline Personality Disorder: Foundations and Future Challenges. *American Journal of Psychotherapy*, *78*(1), 4–10. https://doi.org/10.1176/appi.psychotherapy.20230044
Dia 18 van 20
Het is ook belangrijk te beseffen dat deprescribing tijd kost. Mogelijk dient u extra contactmomenten met de patiënt in te plannen om hen door het proces heen te begeleiden. U dient flexibel te zijn: is er iets nodig om onttrekkingsverschijnselen op te vangen? En u wilt anderen betrekken, want de steun van het sociale netwerk van de patiënt is hierbij van groot belang.
Referenties:
- Fineberg, S. K., Gupta, S., & Leavitt, J. (2019). Collaborative deprescribing in borderline personality disorder: A narrative review. Harvard Review of Psychiatry, 27(2), 75–86. https://doi.org/10.1097/HRP.0000000000000200
- Links, P. S., & Ross, J. (2025). Good Psychiatric Management of Borderline Personality Disorder: Foundations and Future Challenges. *American Journal of Psychotherapy*, *78*(1), 4–10. https://doi.org/10.1176/appi.psychotherapy.20230044
Gratis bestanden
Download de PDF en andere bestanden
Gelukt!
Kijk in je inbox, we hebben je daar alle materialen gestuurd.
Dia 19 van 20
De kernpunten uit dit onderdeel zijn: geen enkel geneesmiddel heeft regulatoire goedkeuring gekregen voor de behandeling van borderline-persoonlijkheidsstoornis als zodanig. Dit werk dient collaboratief te zijn, omdat patiënten doorgaans weinig betrokken zijn bij het medicatiebeheer. Zorg er dus voor dat zij worden betrokken. Ondersteun patiënten die er sterk van overtuigd zijn dat medicatie niet noodzakelijk is voor hun herstel.
Dia 20 van 20
ADHD-medicatie kan mogelijk een rol spelen bij het verminderen van het risico op suïcidepogingen en dood door suïcide, en dit verdient zeker nader onderzoek. Benzodiazepinen lijken geassocieerd te zijn met een verhoogd risico op dood door suïcide en dienen te worden vermeden.
Gratis bestanden
Download de PDF en andere bestanden
Gelukt!
Kijk in je inbox, we hebben je daar alle materialen gestuurd.
