Tekstversie
Gewichtstoename: een belangrijke zorg bij antidepressiva
In de klinische praktijk stuit ik regelmatig op patiënten die ernstige bezorgdheid uiten over mogelijke gewichtstoename bij het starten van antidepressieve farmacotherapie. Deze bezorgdheid is terecht, gezien de metabole risicofactoren die samenhangen met gewichtstoename. Nauwkeurige informatie verstrekken over gewichtsveranderingen blijft echter een uitdaging, vanwege de complexe relatie tussen depressie en lichaamsgewicht.
Onbehandelde depressie kan op uiteenlopende manieren de eetlust en psychomotorische activiteit beïnvloeden, waardoor het moeilijk is de directe effecten van antidepressiva op het gewicht te isoleren.
Gelukkig poogt een nieuwe studie gepubliceerd in de Annals of Internal Medicine dit vraagstuk te adresseren door gewichtsveranderingen bij verschillende antidepressiva te vergelijken.
Download de PDF en andere bestanden
Studiedesign gebaseerd op target trial emulation
Deze studie maakte gebruik van een target trial emulation-design, waarbij de procedures en inclusiecriteria van een gerandomiseerde trial worden nagebootst via retrospectieve dossierreview.
De onderzoekers analyseerden gegevens van meer dan een miljoen patiënten die in de jaren 2010 met antidepressiva waren gestart, en includeerden uiteindelijk 183.000 patiënten die voldeden aan specifieke criteria:
• Monotherapie met één van acht veelgebruikte antidepressiva • Leeftijd tussen 20 en 80 jaar • Een gewichtsmeting als uitgangswaarde, verricht binnen drie maanden na de start van de medicatie
Exclusiecriteria omvatten aandoeningen met een significante invloed op het lichaamsgewicht, zoals maligniteiten, zwangerschap of een recente bariatrische ingreep.
Hoewel het geen echte randomisatie betreft, levert deze aanpak waardevolle inzichten op in antidepressivagerelateerde gewichtsveranderingen.
Escitalopram geassocieerd met grootste gewichtstoename
Na correctie voor diverse confounders concludeerde de studie het volgende:
• Gebruikers van escitalopram vertoonden de grootste gewichtstoename: 1,03 kg meer dan gebruikers van sertralina na zes maanden • Gebruikers van bupropion namen 0,8 kg af ten opzichte van gebruikers van sertralina • Overige antidepressiva toonden geen significant verschil in vergelijking met sertralina
Download de PDF en andere bestanden
Intention-to-treat-analyse nuanceert de bevindingen
Gezien de therapietrouw varieerde van 28% tot 41%, voerden de onderzoekers een intention-to-treat-analyse uit. Deze analyse bracht het volgende aan het licht:
• Escitalopram bleef koploper wat betreft gewichtstoename: 0,41 kg meer dan sertralina • Paroxetina, duloxetina, venlafaxina en citalopram lieten eveneens een iets grotere gewichtstoename zien dan sertralina • Fluoxetina toonde geen significant verschil ten opzichte van sertralina • Gebruikers van bupropion kwamen 0,22 kg minder aan dan gebruikers van sertralina
Klinisch relevante gewichtstoename
De studie onderzocht tevens het risico op gewichtstoename van meer dan 5% van het lichaamsgewicht:
• Escitalopram, paroxetina en duloxetina vertoonden een 10-15% verhoogd risico • Bupropion toonde een 15% verlaagd risico
Download de PDF en andere bestanden
Opvallende bevindingen en beperkingen
Opvallend was de bevinding dat gebruikers van escitalopram significant meer aankwamen dan gebruikers van citalopram, ondanks het feit dat citalopram de racemische voorloper is van escitalopram. Dit roept vragen op over mogelijke confounders of onverwachte eigenschappen van de R-enantiomeer.
Hoewel deze grootschalige observationele studie waardevolle inzichten biedt, dient te worden opgemerkt dat mirtazapina — doorgaans sterk geassocieerd met gewichtstoename — niet werd geïncludeerd vanwege het beperkte gebruik ervan in de onderzoekspopulatie.
Klinische implicaties
Bij de keuze van een antidepressivum dient het risico op gewichtstoename te worden meegewogen, al is dit slechts één van de vele relevante factoren. Bij patiënten met een ernstige depressie die bezorgd zijn over seksuele bijwerkingen en baat kunnen hebben bij verbetering van de aandacht, vormt het verminderde risico op gewichtstoename een bijkomend voordeel van bupropion.
Al met al biedt deze studie een praktisch referentiekader voor de klinische praktijk en stelt ons in staat patiënten beter te informeren over de mogelijke gewichtsveranderingen die samenhangen met de verschillende antidepressiva.
Download de PDF en andere bestanden
Abstract
Samenvatting van het oorspronkelijke artikel, weergegeven in het Engels.
Medication-Induced Weight Change Across Common Antidepressant Treatments: A Target Trial Emulation Study
Joshua Petimar, ScD; Jessica G. Young, PhD; Han Yu, PhD; Sheryl L. Rifas-Shiman, MPH; Matthew F. Daley, MD; William J. Heerman, MD, MPH; David M. Janicke, PhD; W. Schuyler Jones, MD; Kristina H. Lewis, MD, MPH; Pi-I D. Lin, ScD; Carly Prentice, NP; John W. Merriman, MD, MPH; Sengwee Toh, ScD; and Jason P. Block, MD, MPH
Background
Antidepressants are among the most commonly prescribed medications, but evidence on comparative weight change for specific first-line treatments is limited.
Objective
To compare weight change across common first-line antidepressant treatments by emulating a target trial.
Design
Observational cohort study over 24 months.
Setting
Electronic health record (EHR) data from 2010 to 2019 across 8 U.S. health systems.
Participants
183 118 patients.
Measurements
Prescription data determined initiation of treatment with sertraline, citalopram, escitalopram, fluoxetine, paroxetine, bupropion, duloxetine, or venlafaxine. The investigators estimated the population-level effects of initiating each treatment, relative to sertraline, on mean weight change (primary) and the probability of gaining at least 5% of baseline weight (secondary) 6 months after initiation. Inverse probability weighting of repeated outcome marginal structural models was used to account for baseline confounding and informative outcome measurement. In secondary analyses, the effects of initiating and adhering to each treatment protocol were estimated.
Results
Compared with that for sertraline, estimated 6-month weight gain was higher for escitalopram (difference, 0.41 kg [95% CI, 0.31 to 0.52 kg]), paroxetine (difference, 0.37 kg [CI, 0.20 to 0.54 kg]), duloxetine (difference, 0.34 kg [CI, 0.22 to 0.44 kg]), venlafaxine (difference, 0.17 kg [CI, 0.03 to 0.31 kg]), and citalopram (difference, 0.12 kg [CI, 0.02 to 0.23 kg]); similar for fluoxetine (difference, -0.07 kg [CI, -0.19 to 0.04 kg]); and lower for bupropion (difference, -0.22 kg [CI, -0.33 to -0.12 kg]). Escitalopram, paroxetine, and duloxetine were associated with 10% to 15% higher risk for gaining at least 5% of baseline weight, whereas bupropion was associated with 15% reduced risk. When the effects of initiation and adherence were estimated, associations were stronger but had wider CIs. Six-month adherence ranged from 28% (duloxetine) to 41% (bupropion).
Limitation
No data on medication dispensing, low medication adherence, incomplete data on adherence, and incomplete data on weight measures across time points.
Conclusion
Small differences in mean weight change were found between 8 first-line antidepressants, with bupropion consistently showing the least weight gain, although adherence to medications over follow-up was low. Clinicians could consider potential weight gain when initiating antidepressant treatment.
Primary Funding Source
National Institutes of Health.
Referentie
Petimar, J.; Young, J.; Yu, H.; Rifas-Shiman, S.; Daley, M.; Heerman, W. et al. (2024). Medication-Induced Weight Change Across Common Antidepressant Treatments. Annals of Internal Medicine; 177(8):993-1003.
