2026 augustus-update: centanafadine, oveporexton en nieuwe richtlijnen over OCS, lithium en insomnie

In het kort

Van april tot begin augustus 2026 werden twee first-in-class FDA-goedkeuringen verleend,
gevolgd door een reeks label- en veiligheidsupdates en drie nieuwe richtlijnen.

De FDA keurde centanafadine (Simtriyo) goed voor ADHD bij volwassenen en
pediatrische patiënten van 6 jaar en ouder, en oveporexton (Orzeyful) voor
narcolepsie type 1 bij volwassenen. Geen van beide middelen mag worden afgeleverd
totdat de DEA een klasse voor gecontroleerde stoffen heeft toegewezen. Nieuwe richtlijnen
verschenen over OCS gedurende de gehele levensloop (CANMAT-ICOCS), over lithium en de nier
(IGSLi/ISBD) en over combinatiebehandeling bij chronische insomnia (AASM).

Nieuwe FDA-goedkeuringen

• Centanafadine (Simtriyo): goedgekeurd voor ADHD, nog niet voorschrijfbaar ^[1,2]
  • Op 24 juli 2026 goedgekeurd voor volwassenen en pediatrische patiënten van 6 jaar en ouder
    met een gewicht van minimaal 20 kg, als eenmaal daags capsule met verlengde afgifte
    • De DEA-classificatie was nog in behandeling ten tijde van het label van juli 2026
  • Het eerste ADHD-geneesmiddel dat tevens de serotonineheropname remt, en het is
    een stimulans
    • Serotoninesyndroom is daarom een theoretische interactie en geen geobserveerde:
      er deed zich geen enkel geval voor in de trials, maar dit is relevant omdat veel patiënten
      met ADHD reeds een SSRI of SNRI gebruiken
  • Alle vier registratiestudies waren placebogecontroleerd: er bestaat geen
    vergelijking met methylfenidaat, amfetamine, atomoxetine of viloxazine
  • Tweeledige kaderwaarschuwing (boxed warning) met betrekking tot suïcidale gedachten
    en gedrag bij kinderen, alsmede misbruik, verkeerd gebruik en verslaving
    • Het label doet geen uitspraak over een lager misbruikpotentieel dan bestaande stimulantia
• Oveporexton (Orzeyful): goedgekeurd voor narcolepsie type 1 ^[3,4]
  • Op 5 augustus 2026 goedgekeurd voor volwassenen, van Takeda. Eerste orexinereceptor-2-agonist
    die in de VS is goedgekeurd
    • Het middel herstelt de orexinesignalering waarvan het verlies de aandoening veroorzaakt,
      in plaats van de afzonderlijke symptomen te behandelen
  • Het doseringsschema is ’s ochtends: een dosis na het ontwaken en een tweede dosis 3
    tot 5 uur later ^[5]
  • Insomnia en verhoogde mictiefrequentie komen frequent voor en verdwijnen niet bij
    de lagere dosis ^[5]
  • Net als centanafadine kan het niet worden verhandeld totdat de DEA een klasse heeft
    toegewezen

Label- en veiligheidsupdates

• Lumateperone (Caplyta): gegevens over terugvalpreventie in het label, geen nieuwe indicatie ^[6,7]
  • De drie indicaties zijn ongewijzigd. Wat veranderde is de evidentie die het label bevat
  • De betekenis is voornamelijk regulatoir en relevant voor vergoedingsinstanties:
    onderhoudsbehandeling was al standaardpraktijk, en het label bevat nu gecontroleerde gegevens
    die dit ondersteunen
• Overige labelwijzigingen in deze periode
  • Lecanemab (Leqembi Iqlik) kan nu worden gestart met een subcutane auto-injector,
    die de FDA aanduidt als de eerste thuis toe te dienen startdosis voor een behandeling van
    de ziekte van Alzheimer ^[8]
    • De eerste twee doses worden nog steeds toegediend onder directe begeleiding van een zorgverlener,
      en de kaderwaarschuwing (boxed warning) voor amyloïdgerelateerde beeldvormingsafwijkingen
      en het bijbehorende MRI-schema blijven ongewijzigd
  • Rextovy naloxon 4 mg neusspray is op 16 juni 2026 overgeschakeld van receptplichtig naar
    vrij verkrijgbaar. Dit betreft een omschakeling voor een product dat al sinds 2023 is goedgekeurd,
    niet een nieuwe goedkeuring ^[9]
  • De kaderwaarschuwing van centanafadine buiten beschouwing gelaten, heeft de FDA
    tussen april en juli 2026 geen veiligheidsrelateerde labelwijziging doorgevoerd voor
    reeds op de markt gebrachte psychofarmaca
• Valproaat, gebruik door de vader: de EMA handhaaft de voorzorgsmaatregelen
  uit 2024, maar verzacht de bewijsuitspraak ^[10]
  • Op 11 juni 2026 oordeelde het Pharmacovigilance Risk Assessment Committee (PRAC)
    van de EMA dat de evidentie voor neuro-ontwikkelingsstoornissen bij kinderen geboren uit
    mannen die met valproaat waren behandeld inconsistent was, en dat de causale rol van
    valproaat onzeker is
  • De maatregelen blijven ongewijzigd: effectieve anticonceptie, ook voor een vrouwelijke
    partner, tijdens de behandeling en gedurende ten minste 3 maanden na het staken; geen
    spermadonatie gedurende dezelfde periode; en regelmatige herbeoordeling of valproaat
    nog de juiste behandeling is

Nieuwe richtlijnen

• Internationale OCS-richtlijnen van CANMAT-ICOCS: hogere dosering en langere
  behandelduur voordat een trial als mislukt wordt beschouwd ^[11]
  • Gepubliceerd in de editie van augustus 2026 van het Journal of Psychiatric
    Research, online beschikbaar sinds januari 2026
  • Voer acute behandeling gedurende ten minste 12 weken uit op de maximaal verdraagbare
    dosis alvorens de respons te beoordelen
    • Een patiënt geldt pas als therapieresistent nadat twee dergelijke trials zijn mislukt
  • Bij therapieresistente OCS is eerstelijns augmentatie aripiprazol,
    risperidon of CGT/ERP toegevoegd aan het SSRI
    • Voer dit gedurende ten minste 8 weken uit alvorens de respons te beoordelen
• Lithium en de nier: het risico betreft lichte tot matige CNI, niet nierfalen,
  en het modificeerbare aspect is de spiegel ^[12]
  • Een IGSLi/ISBD-taskforce interpreteert de recentere vergelijkende evidentie als aanwijzing
    voor hogere percentages CNI stadium 3
  • Er wordt geen duidelijke toename van eindstadium nierziekte gevonden
  • Er wordt geen renaal voordeel gevonden bij overstap naar valproaat
  • Streef naar een spiegel onder 0,80 mmol/L: de band van 0,80–0,99 gaat gepaard met een
    4,3-voudige toename van CNI ^[12,13]
  • Doseer eenmaal daags en informeer bij elk bezoek naar polyurie, nycturie en nachtelijke
    dorst
  • Voorbij een bepaald punt beschermt het staken van lithium de nier niet meer: zodra de
    eGFR daalt tot ongeveer 30–40 mL/min/1,73 m² zet de achteruitgang doorgaans door,
    zelfs na het staken
    • Het argument pleit er daarom voor de dosering en de spiegel vroegtijdig op orde
      te brengen, niet om laat te staken
• AASM over combinatiebehandeling bij chronische insomnia: CGT-I staat nog
  steeds op de eerste plaats ^[14]
  • CGT-I in combinatie met medicatie wordt verkozen boven medicatie alleen, maar CGT-I
    alleen staat nog steeds hoger dan de combinatie. Beide aanbevelingen zijn voorwaardelijk
    en gebaseerd op evidentie van lage zekerheid
  • De alledaagse klinische vraag of CGT-I kan worden toegevoegd aan een lopende
    hypnoticumbehandeling werd niet gegradeerd: alleen trials waarbij beide behandelingen
    gelijktijdig werden gestart kwamen in aanmerking
  • Geen enkele in aanmerking komende trial onderzocht een duale orexinereceptorantagonist
    of een melatoninereceptoragonist, zodat voor lemborexant en daridorexant in geen van beide
    richtingen combinatie-evidentie beschikbaar is

Centanafadine
(Simtriyo) goedgekeurd voor ADHD

• De FDA keurde centanafadine (Simtriyo, Otsuka) op 24 juli 2026 goed
  voor ADHD bij volwassenen en pediatrische patiënten van 6 jaar en ouder met een gewicht
  van minimaal 20 kg ^[1,2]
  • Eenmaal daags capsule met verlengde afgifte: 140 mg, 210 mg, 280 mg ^[1]
  • Niet aanbevolen onder de leeftijd van 6 jaar (meer gewichtsverlies dan bij oudere
    kinderen) of bij een gewicht onder 20 kg (geen gegevens beschikbaar, plus risico op gewichtsverlies) ^[1]
  • Het middel kan nog niet worden afgeleverd: de klasse voor gecontroleerde stoffen was
    nog niet toegewezen in het label van juli 2026, waardoor zelfs de initiële
    goedkeuringsdatum in de VS open blijft in afwachting van de DEA-beoordeling ^[1]
• Centanafadine is het eerste ADHD-geneesmiddel dat tevens de serotonineheropname remt
  • Eerste norepinefrine-dopamine-serotonin reuptake inhibitor (NDSRI) goedgekeurd voor
    ADHD ^[1,2]
  • Het remt de heropname via de norepinefrine-, dopamine- en serotoninetransporters ^[1]
  • Het label past de volledige set CNS-stimulanswaarschuwingen toe, inclusief een
    kaderwaarschuwing (boxed warning) voor misbruik, verkeerd gebruik en verslaving;
    vakpublicaties die het middel in dezelfde categorie als atomoxetine en viloxazine plaatsen
    gaan daarmee voorbij aan deze classificatie ^[1]

Middel	Norepinefrine	Dopamine	Serotonine	Klasse
Centanafadine	✔	✔	✔	NDSRI en CNS-stimulans
Methylfenidaat	✔	✔	✕	Stimulans: heropnameremmer
Amfetamine	✔	✔	✕	Stimulans: vrijgever en heropnameremmer
Atomoxetine	✔	✕	✕	Niet-stimulans: selectieve norepinefrineheropnameremmer
Viloxazine	✔	✕	✕	Niet-stimulans: selectieve norepinefrineheropnameremmer

• Wat de serotonerge component klinisch toevoegt, is niet bekend
  • Het molecuul werd ontworpen en in de literatuur aanvankelijk beschreven als een norepinefrine-dopamine-heropnameremmer ^[15]
    • Serotonine maakte geen deel uit van de gepubliceerde ontwerprationale; het kader van drievoudige heropnameremming verscheen pas later
  • De klinische relevantie van de serotonerge activiteit ligt in de potentiële interacties, niet in de werkzaamheid
  • Het brengt een waarschuwing voor serotoninesyndroom en een MAOI-contraindicatie mee naar een ADHD-middel
• Een voordeel ten opzichte van bestaande middelen werd niet aangetoond
  • Alle registratiestudies waren placebogecontroleerd, zonder actieve comparator, zodat er geen head-to-headwerkzaamheidsstudie bestaat waarbij centanafadine wordt vergeleken met enig ander ADHD-middel ^[1]
  • Elke vergelijking met methylfenidaat, amfetamine, atomoxetine of viloxazine is dan ook noodzakelijkerwijs indirect
• Er is geen specifiek patiëntprofiel geïdentificeerd
  • Geen enkele subgroep- of predictoranalyse laat zien wie beter reageert, en centanafadine is niet bestudeerd bij patiënten die onvoldoende reageerden op of niet tolerant waren voor een stimulantium ^[1,16]

Hoe groot is het effect

• De gepubliceerde effectgroottes bij volwassenen zijn klein: Cohen’s d van 0,24 tot 0,40 in de twee onderzoeken bij volwassenen ^[16]

  • Volgens de gangbare interpretatie van Cohen’s d geldt 0,2 als klein, 0,5 als matig en 0,8 als groot

• De placebo-armen namen het leeuwendeel voor hun rekening: bij adolescenten verminderde placebo alleen al 38 % van de uitgangsymptomen, vergeleken met 49 % onder centanafadine, wat het verschil tussen de groepen comprimeert tot 4,4 punten op een schaal van 54 punten ^[1]

• Kanttekeningen ^[1]

  • De twee onderzoeken bij volwassenen gebruikten een tweemaal daags (BID) te nemen tablet met verlengde afgifte bij een totale dagelijkse dosis van 200 en 400 mg, niet de eenmaal daags te nemen capsule die op de markt is gebracht
  • De lagere dosis faalde in beide pediatrische onderzoeken; daarom is alleen de hogere dosis goedgekeurd bij kinderen en adolescenten
  • Bij volwassenen was de hoge dosis slechts in één van de twee onderzoeken superieur aan de lage dosis

Boxed warning

• Suïcidale gedachten en gedragingen bij pediatrische patiënten van 6 jaar en ouder ^[1]
  • Hogere percentages dan met placebo werden gerapporteerd in een 6-weekse studie bij kinderen van 6 tot 12 jaar, en de waarschuwing is van toepassing op alle pediatrische patiënten van 6 jaar en ouder
  • Atomoxetine draagt een vergelijkbare pediatrische boxed warning ^[17]
• Misbruik, verkeerd gebruik en verslaving ^[1]
  • Dezelfde categorie boxed warning als CII-stimulantia, met dezelfde vereiste om het misbruikrisico vóór voorschrijven te beoordelen en tijdens de behandeling te monitoren

Is het minder vatbaar voor misbruik dan andere stimulantia?

• Niet aangetoond, en het etiket claimt dit ook niet.
  • Eén conclusie luidt dat de humane gegevens aantonen dat centanafadine misbruikpotentieel heeft; de omschrijving van de fabrikant als “laag misbruikpotentieel” is derhalve niet die van het etiket ^[1]
  • De vergelijking is direct en niet indirect: amfetamine en lisdexamfetamine fungeerden als actieve comparatorarmen binnen de eigen misbruikstudies van centanafadine. Desondanks wezen de resultaten beide kanten op en trekt het etiket geen vergelijkende conclusie
• Wat wél kan worden gesteld, betreft afhankelijkheid, wat een andere vraag is dan misbruik ^[1]
  • Het etiket suggereert dat centanafadine geen lichamelijke afhankelijkheid veroorzaakt, terwijl afzonderlijk wordt vermeld dat tolerantie kan optreden

Doseringsconsideraties

• Volwassenen starten met 210 mg eenmaal daags, met één optionele stap naar 280 mg ^[1]
• Adolescenten nemen 280 mg eenmaal daags ^[1]
• Kinderen van 6 tot 12 jaar met een gewicht van ten minste 20 kg worden gedoseerd op basis van lichaamsgewicht: 140 mg bij een gewicht onder 35 kg, 210 mg van 35 tot 50 kg, en 280 mg boven 50 kg ^[1]
• Er is in feite geen titratie nodig, en in de adolescentenstudie was scheiding van placebo zichtbaar in week 1, het eerste meetmoment na de uitgangswaarde ^[18]
• Alcohol versnelt de afgifte
  • Vermijd alcoholgebruik ten tijde van een dosis en gedurende ten minste 2 uur daarna ^[1]

Veiligheid en relevante interacties

• Serotoninesyndroom is een theoretische en geen waargenomen interactie, en voorschrijvers verwachten dit niet bij een ADHD-middel ^[1]
  • Er deed zich geen geval voor in de onderzoeken. De waarschuwing is mechanismegerelateerd, maar is van belang omdat veel patiënten met ADHD reeds een SSRI of SNRI gebruiken
  • MAOI’s zijn gecontra-indiceerd tijdens de behandeling en binnen 14 dagen na het staken ervan
• Centanafadine wordt voornamelijk gemetaboliseerd door MAO-A en niet door CYP-enzymen ^[1]
  • Het is zelf een matige CYP1A2-remmer en verdubbelde de blootstelling aan cafeïne
• Huiduitslag is de reden waarom patiënten het middel staakten, en dit is ongebruikelijk voor een ADHD-middel ^[1]
  • Ernstige overgevoeligheidsreacties, waaronder angio-oedeem en anafylaxie, deden zich voor in de onderzoeken
• Groeiremming is het meest uitgesproken bij de jongste patiënten ^[1]
  • In week 88 van de open-labelstudie vertoonde 15,6 % van de kinderen van 6 tot 12 jaar een daling van de lengte-z-score van ten minste 1, vergeleken met 1,5 % van de adolescenten
• Het overige betreft het standaardprofiel van stimulantia: vermijd gebruik bij ernstig hartlijden, controleer bloeddruk en hartfrequentie opnieuw na dosisverhoging, let op nieuwe psychotische of manische symptomen en monitor op tics ^[1]

Logistieke overwegingen: centanafadine kan nog niet worden voorgeschreven

• Het gecontroleerde middelen-schedule was nog niet toegewezen in het label herzien in juli 2026. Het schedule is uitgesteld in afwachting van DEA-beoordeling, en de initiële goedkeuringsdatum in de VS staat vermeld als in afwachting van scheduling ^[1]
• Omdat het label centanafadine classificeert als een CNS-stimulans en een boxed warning bevat voor misbruik, zal het federaal gecontroleerd zijn
  • Waar de DEA het zal plaatsen is niet voorspelbaar op basis van het label, en zolang er geen beslissing is genomen, zijn de beperkingen op hervullingen, hoeveelheidsbeperkingen en regels voor elektronisch voorschrijven niet bekend
  • De meeste ADHD-stimulantia zijn Schedule II. Sommige CNS-stimulantia die buiten ADHD worden gebruikt, staan lager geclassificeerd, waaronder modafinil en solriamfetol op Schedule IV; een schedule lager dan CII zou dus ongebruikelijk zijn voor een ADHD-middel, maar niet zonder precedent voor een stimulans

Oveporexton
(Orzeyful) goedgekeurd voor narcolepsie type 1

• De FDA keurde oveporexton (Orzeyful, Takeda) goed voor narcolepsie type 1 bij volwassenen op 5 augustus 2026 ^[3,4]
  • De eerste orexinereceptor 2-agonist die in de VS is goedgekeurd ^[3]
  • De FDA beschrijft het als het eerste geneesmiddel dat het volledige spectrum van symptomen van narcolepsie type 1 behandelt ^[3]
    • Het herstelt de orexinesignalering waarvan het verlies narcolepsie type 1 veroorzaakt, in plaats van de afzonderlijke symptomen te behandelen met stimulantia of sedativa
  • Het doseringsschema is ’s ochtends, niet het gebruikelijke tweemaal daags schema: een dosis na het ontwaken en een tweede dosis 3 tot 5 uur later ^[5]

Werkzaamheid

• Twee gerandomiseerde, dubbelblinde, placebogecontroleerde studies van 12 weken bij 273 volwassenen: de fase 3-studies FirstLight en RadiantLight ^[3,4]
• Zowel 1 mg als 2 mg tweemaal daags onderscheidde zich van placebo op het vermogen om wakker te blijven, op overmatige slaperigheid overdag en op kataplexie ^[5]

Verdraagbaarheid

• De meest voorkomende bijwerkingen veranderen nauwelijks tussen de twee doses, zodat het verlagen van de dosis naar 1 mg geen manier is om deze te vermijden ^[5]

Bijwerking	2 mg tweemaal daags	1 mg tweemaal daags	Placebo
Insomnie	60 %	55 %	1 %
Urinefrequentie	58 %	53 %	5 %
Aandrang tot urineren	16 %	15 %	1 %
Hypersalivatie	7 %	8 %	0 %

• Insomnie: ongeveer 90 % van de gevallen ontstond binnen de eerste 2 dagen, en circa 63 % verdween binnen een week ^[5]
• Twee laboratoriumsignalen, gerapporteerd over beide doses gecombineerd ^[5]
  • LDL boven 160 mg/dL bij 32 % versus 20 % in de placebogroep, met een gemiddelde stijging van 17,6 versus 4,4 mg/dL op week 12
  • Asymptomatische creatinekinase boven 5 maal de bovengrens van normaal bij 11 % (21/196) versus 5 % (4/76)
    • In twee gevallen was er een combinatie van sterk verhoogd CPK met verhoogde transaminasen, wat leidde tot staking van de behandeling

Vóór het voorschrijven

• Screen op symptomen van de lagere urinewegen en geef bij aanvang voorlichting over insomnie ^[5]
• Als insomnie langer dan 7 dagen aanhoudt en het dagelijks functioneren of de kwaliteit van leven significant beïnvloedt, overweeg dan dosisreductie of staking van de behandeling ^[5]
• Gecontra-indiceerd met sterke CYP3A-remmers; vermijd ook sterke en matige inductoren ^[5]
  • Bij gebruik van een matige CYP3A-remmer, verlaag de dosis naar 0,5 mg tweemaal daags
• Net als centanafadine kan het niet op de markt worden gebracht totdat de DEA een schedule voor gecontroleerde middelen heeft toegewezen ^[4]
  • Medio augustus 2026 was er nog geen schedule toegewezen, en Takeda verwacht dat het middel in november beschikbaar zal zijn in de VS

Lumateperone
(Caplyta): nieuwe gegevens over terugvalpreventie bij schizofrenie

• Op 27 april 2026 keurde de FDA een sNDA goed waarbij langetermijngegevens over terugvalpreventie aan het etiket van lumateperone werden toegevoegd ^[7]
  • Wat veranderde is het bewijs in het etiket, niet de indicatie
  • De voorschrijfinformatie, herzien op 04/2026, vermeldt nog steeds dezelfde drie indicaties: schizofrenie, bipolaire I/II-depressie als monotherapie of in combinatie met lithium of valproaat, en adjunctieve behandeling bij MDD ^[6]
  • De praktische betekenis is grotendeels regulatoir en gericht op vergoedende instanties: onderhoudsbehandeling was al gangbare praktijk, en het etiket bevat nu gecontroleerde gegevens ter ondersteuning hiervan
• De gerandomiseerde-onttrekkingsdata tonen aan dat het voortzetten van een effectief geneesmiddel beter is dan het abrupt staken ervan bij patiënten die reeds gestabiliseerd zijn op dit middel
  ^[19]
• Ze tonen niet aan dat lumateperone terugval beter voorkomt dan de alternatieven
• Drie kenmerken van het studieontwerp verklaren waarom ^[6,19]
  • Verrijking: alleen patiënten die gestabiliseerd waren op open-label lumateperone werden gerandomiseerd om het middel voort te zetten of over te stappen op placebo; de populatie is dus voorgeselecteerd op tolerantie en gunstige respons op het geneesmiddel
  • Onttrekkingseffecten: de placebogroep bestaat niet uit geneesmiddelnaïeve patiënten; het gaat om patiënten bij wie het middel wordt gestaakt. Een deel van de terugval in deze groep kan het gevolg zijn van onttrekkingsverschijnselen of rebound, en niet van een onbehandelde ziekte die zijn beloop volgt
  • De comparator is placebo, niet een ander antipsychoticum; het resultaat ondersteunt daarom geen enkele vergelijking met een ander middel

Overige goedkeuringen en veiligheidsupdates

Overige goedkeuringen

• Leqembi Iqlik (lecanemab-irmb): subcutane startdosering, juli 2026 ^[8]
  • De FDA omschrijft dit als de eerste thuisstartdosis voor een behandeling van de ziekte van Alzheimer
  • De auto-injector was eerder uitsluitend goedgekeurd voor onderhoudsdosering, na 18 maanden intraveneuze behandeling
  • “Thuis” kent een beperking die het vermelden waard is: de therapie moet nog steeds worden gestart onder begeleiding en toezicht van een zorgverlener
    • Toediening door de patiënt of mantelzorger is alleen toegestaan na directe begeleiding gedurende ten minste 2 opeenvolgende subcutane doses
  • De startdosering bedraagt 500 mg eenmaal per week, toegediend als twee injecties van 250 mg
    • Na 18 maanden kunnen patiënten deze dosering voortzetten of overstappen op onderhoudsbehandeling: 360 mg per week subcutaan of 10 mg/kg om de 4 weken intraveneus
  • De omkadering met een zwarte waarschuwing voor amyloïdgerelateerde beeldvormingsafwijkingen blijft van toepassing, en het MRI-bewakingsschema is ongewijzigd
• Rextovy naloxon neusspray overgestapt naar vrij verkrijgbaar, 16 juni 2026 ^[9]
  • Dit betreft een volledige omschakeling van recept- naar niet-receptplichtig van een spray die sinds 2023 als receptplichtig middel was goedgekeurd; het voegt een extra vrij verkrijgbare optie toe, geen nieuw middel

Veiligheidswijzigingen in de etikettering

• Los van de nieuwe omkadering met een zwarte waarschuwing die met centanafadine werd ingevoerd, heeft geen enkele FDA-veiligheidsmaatregel met betrekking tot etikettering een reeds op de markt gebracht psychofarmacon betroffen tussen april en juli 2026

• Valproaat, gebruik door de vader: de EMA handhaaft de voorzorgsmaatregelen uit 2024, maar verzacht de bewijsverklaring, 11 juni 2026
  ^[10]

  • Het Pharmacovigilance Risk Assessment Committee (PRAC) oordeelde dat het bewijs voor neuro-ontwikkelingsstoornissen bij kinderen geboren uit met valproaat behandelde mannen inconsistent is
  • Het comité oordeelde ook dat de causale rol van valproaat onzeker is
  • Het signaal blijft desalniettemin geclassificeerd als een belangrijk potentieel risico, en de productinformatie wordt gewijzigd om te vermelden dat andere studies geen verhoogd risico hebben aangetoond
  • De maatregelen zelf zijn ongewijzigd
  • Voor mannen met voortplantingspotentieel die valproaat gebruiken:
    • Effectieve anticonceptie, ook voor een vrouwelijke partner, gedurende de behandeling en gedurende ten minste 3 maanden na het staken
    • Geen spermadonatie gedurende dezelfde periode
    • Regelmatige herbeoordeling door de voorschrijver of valproaat de meest geschikte behandeling blijft
  • TANGO, de door de EMA opgelegde studie die beoogt deze vraag definitief te beantwoorden, publiceert haar resultaten in 2028

CANMAT-ICOCS internationale richtlijnen voor OCS: hogere dosis en langer wachten

• CANMAT en het International College of Obsessive-Compulsive Spectrum Disorders hebben gezamenlijke richtlijnen uitgebracht voor OCS over de gehele levensloop, gepubliceerd in het augustusnummer 2026 van het Journal of Psychiatric Research en online beschikbaar sinds januari 2026 ^[11]
  • Ze dragen de titel 2025-richtlijnen, naar de ontwikkelingscyclus, op dezelfde wijze als de CANMAT-depressierichtlijnen uit 2016

Eerstelijns farmacotherapie

• Beoordeel de respons na 12 weken op de maximaal verdraagbare dosis, niet eerder (niveau 1) ^[11]
• Alle zes SSRI’s zijn eerstelijnsbehandeling (niveau 1), zonder significant verschil in werkzaamheid ^[11]
  • Sertraline, fluoxetine, fluvoxamine, citalopram, escitalopram en paroxetine
  • De richtlijn beschouwt het bijwerkingenprofiel als de enige evidence-based basis voor de keuze tussen de middelen onderling, vastgesteld aan de hand van een uitvoerig overleg met de patiënt ^[11]
    • Gewichtstoename: paroxetine kan meer gewichtstoename veroorzaken dan de overige SSRI’s (zie onze gids over antidepressiva en metabole stoornissen)
    • Polyfarmacie: controleer interacties regelmatig bij fluvoxamine, dat CYP1A2, 2C9, 2C19 en 3A4 remt, en bij fluoxetine en paroxetine, die CYP2D6 remmen
    • QTc: citalopram en escitalopram kunnen het QTc-interval verlengen, wat de onderstaande dosisplafonds verklaart.
      • De richtlijn beoordeelt de klinische impact als gering, maar beveelt ECG-bewaking toch sterk aan
  • Het afstemmen van de SSRI op een comorbiditeit wordt beschreven als redelijk, maar is nog steeds niet evidence-based
• Clomipramine blijft buiten de eerste lijn vanwege tolerabiliteit, niet vanwege werkzaamheid ^[11]
  • Consistent gerapporteerd als een van de meest effectieve interventies bij OCS, en tweedelijnsbehandeling op 100-250 mg/dag (zie onze gids over het veilig voorschrijven van tricyclische antidepressiva)
• Venlafaxine is geen eerstelijnsbehandeling ^[11]
  • Meer potentiële bijwerkingen dan SSRI’s bij hogere doses, waaronder hypertensie, alsook het ontbreken van placebogecontroleerde RCT’s
• Bij kinderen en adolescenten geldt een andere eerstelijnslijst ^[11]
  • Eerstelijnsbehandeling bestaat uit fluoxetine, sertraline, fluvoxamine en escitalopram (niveau 1), maar niet paroxetine, dat in deze leeftijdsgroep tweedelijnsbehandeling is
  • Paroxetine wordt gedeclasseerd ondanks sterk bewijs voor werkzaamheid bij kinderen, op twee gronden: het is niet door de FDA goedgekeurd voor pediatrische OCS, en het brengt in deze leeftijdsgroep suïcidaliteitsrisico’s met zich mee
• Boven de 65 jaar is paroxetine de te vermijden SSRI, niet citalopram of escitalopram ^[11]
  • Andere SSRI’s dan paroxetine zijn eerstelijnsbehandeling (niveau 4).
  • Paroxetine wordt niet aanbevolen als eerstelijnsbehandeling bij oudere volwassenen vanwege de hoge anticholinerge belasting, en wordt naar de tweede lijn verwezen naast clomipramine

Behandelingsresistente OCS

• Beschouw een patiënt pas als behandelingsresistent na twee mislukte behandelingspogingen met adequaat gedoseerde SSRI’s ^[11]

• Eerstelijns augmentatie: adjunctief aripiprazol (niveau 1) of risperidon (niveau 1) of haloperidol (niveau 2), of augmentatie met CGT/ERP (niveau 1) ^[11]

  • De eerstelijnsplaats van haloperidol is verrassend in dit overzicht en berust op één kleine RCT (N = 17), aangevuld met de mechanistische gelijkenis met de andere dopamineblokkerende middelen en de brede beschikbaarheid ervan in lage- en middeninkomenslanden

• Tweedelijns augmentatie: lamotrigine (niveau 1), memantine (niveau 2) of een hoge SSRI-dosis (niveau 2) ^[11]

  • Memantine, waarbij een meta-analyse uit 2026 het beeld heeft bijgesteld: niet aanbevolen voor routinematig gebruik bij niet-geselecteerde OCS-patiënten, maar verdedigbaar als voorzichtige off-labeloptie bij behandelingsresistente OCS wanneer de gevestigde augmentatiemiddelen niet in aanmerking komen, zonder duidelijk overschot aan bijwerkingen of onderbrekingen van de behandeling ^[20]
  • Een hoge SSRI-dosis wordt onderbouwd door gecontroleerde studies voor sertraline tot 400 mg en escitalopram tot 40 mg
    • Gebruik een andere SSRI dan citalopram. De richtlijn beoordeelt het QT-risico van citalopram zelf als gering, maar adviseert het hier te vermijden, omdat deze strategie doses boven het therapeutisch bereik hanteert en het QT-risico bij die doses niet is onderzocht
    • Dit overschrijdt bewust de bovengenoemde dosisplafonds; behandel het daarom als een bewuste uitzondering met ECG-controle

• Zet elke augmentatiebehandeling ten minste 8 weken voort alvorens het effect te beoordelen (niveau 1) ^[11]

• De vuistregel over tics gaat niet op ^[11]
  • De oudere leer dat tics een slechtere SSRI-respons voorspellen en een betere respons op augmentatie met antipsychotica wordt niet ondersteund

Duur en terugvalpreventie

• Zet de behandeling ten minste 12 maanden voort, en overweeg bij veel patiënten een onbeperkte behandelingsduur bij aanvaardbare verdraagbaarheid
  ^[11]
• CGT wordt niet aanbevolen als methode om terugval na het staken van een SRI te voorkomen (niveau 3, negatief) ^[11]
  • Een afgeronde ERP-behandeling is op zichzelf geen reden om de medicatie af te bouwen

Lithium
en nierfunctie: expertopinie en behandelalgoritme van IGSLi/ISBD

• Een gezamenlijke taskforce van de International Group for the Study of
  Lithium Treated Patients (IGSLi) en de International Society for
  Bipolar Disorders (ISBD) publiceerde een expertopinie en behandelalgoritme over lithium en de nieren ^[12]
  • Het probleem dat men beoogt op te lossen is de aarzeling bij voorschrijvers: angst voor nierschade is een van de belangrijkste redenen waarom lithium onderbenut wordt

Hoe groot is het risico?

• Lithium verhoogt de incidentie van milde tot matige chronische nierziekte ^[12]
• Er is niet aangetoond dat lithium de incidentie van nierziekte in het eindstadium verhoogt ^[12]
• Overstappen op valproaat ter bescherming van de nieren wordt niet ondersteund ^[12]

De
dosis-responsrelatie is het aanpasbare onderdeel

• Het risico correleert met de gemiddelde serumspiegels, en dat is het aspect dat de voorschrijver kan sturen ^[12]
  • 0,30–0,59 mmol/L is niet geassocieerd met een verhoogd risico op CKD, 0,60–0,79 mmol/L gaat gepaard met een 2,9-voudige toename, en 0,80–0,99 mmol/L met een 4,3-voudige toename
• Eenmaal daags doseren ^[12]
  • Lagere dalspiegels en minder pieken zijn waarschijnlijk de reden waarom eenmaal daags doseren geassocieerd is met minder nierschade
  • Het kan ook het urineconcentrerend vermogen verbeteren in vergelijking met verdeelde doses

Monitoring

1VÓÓR DE START basislijn panel 2ELKE 3 MAANDEN consult lithiumspiegel 3EEN OF TWEE KEER PER JAAR renaal en endocrien panel

Creatinine en eGFR Bloeduriumstikstof Natrium, kalium, calcium Schildklier- en bijschildklierfunctie ECG

Serumspiegels lithium Vraag tijdens hetzelfde consult naar AVP-R: polyurie, nycturie, nachtelijk dorstgevoel Streef naar de laagst effectieve spiegel Geef de volledige dosis eenmaal daags

Herhaal het volledige basislijn panel Let op de trend, niet alleen de waarde: een daling van meer dan 5 mL/min in de eerste 12 tot 18 maanden verdubbelt het latere CKD-risico bij benadering eGFR onder 60 mL/min/1,73 m²: verwijs naar nefrologie. Als lithium wordt voortgezet, gebruik dan de laagst effectieve dosis eenmaal daags

• Vóór aanvang en daarna één of twee keer per jaar:
  • Creatinine en eGFR, bloedureum, natrium, kalium, calcium, schildklier- en bijschildklierfunctie, en een ECG ^[12]
• Lithiumspiegels om de drie maanden
  • Vraag tijdens hetzelfde consult naar symptomen van arginine-vasopressineresistentie ^[12]
• eGFR onder 60 mL/min/1,73 m²: verwijzen naar nefrologie
  • Als lithium wordt voortgezet, gebruik dan de laagst effectieve dosis, eenmaal daags ^[12]

Arginine-vasopressineresistentie

• Nefrogene diabetes insipidus is hernoemd tot arginine-vasopressineresistentie (AVP-R) ^[12]
  • Het presenteert zich als polyurie, nocturie en nachtelijke dorst
  • Het is het vroege functionele waarschuwingsteken bij lithiumgebruik
  • Functionele veranderingen kunnen verbeteren na dosisreductie of staken en voorspellen op zichzelf geen progressie naar gevorderde chronische nierziekte (CKD)
  • Asymptomatische hypernatriëmie is op zichzelf een reden tot onderzoek, ongeacht wat de patiënt rapporteert

• Amiloride is de aanbevolen off-labeloptie wanneer eenmaal daags doseren en dosisreductie niet hebben gewerkt of niet haalbaar zijn ^[12]
• Spironolacton is geen alternatief: het toonde geen baat bij AVP-R en kan de serumlithiumspiegel verhogen door de renale natrium- en waterhuishouding te beïnvloeden ^[12]
• Een thiazide kan worden toegevoegd als de symptomen aanhouden, ten koste van een milde elektrolytstoornis zoals hypokaliëmie en metabole alkalose, en het kan de serumlithiumspiegel verhogen ^[12]
  • Combinatie van hydrochloorthiazide met amiloride kan die elektrolytstoornis beperken

Wanneer te staken en het punt van no return

• Stop lithium niet reflexmatig wanneer de eGFR daalt
  ^[12]
  • Weeg het risico op recidief en suïcide bij staken af tegen een nierfunctievermindering die mogelijk langzaam verloopt
• Voorbij een bepaald punt beschermt het staken van lithium de nier niet langer ^[12]
  • Zodra de eGFR daalt tot ongeveer 30–40 mL/min/1,73 m², gaat de achteruitgang doorgaans door, ook na het staken van lithium.
    • De taskforce noemt dit een pragmatisch renaal “punt van no return”
  • Onder die drempel verliest de patiënt het voordeel van lithium zonder dat de nierfunctie herstelt. Het renale argument pleit dan ook voor vroege dosisoptimalisatie, niet voor laat staken
  • Het betreft eerder een geleidelijke overgang dan een vaste grens, maar de praktische implicatie blijft gelden: dosisoptimalisatie, strikte spiegelmonitoring, vermijding van andere nefrotoxische geneesmiddelen en vroege betrokkenheid van de nefroloog zijn belangrijker dan laat staken

	Pleit voor voortzetten van lithium	Pleit voor afbouwen
Respons	Volledige remissie gedurende 12 maanden of langer, of een voorgeschiedenis van robuuste recidiefpreventie	Slechts gedeeltelijke respons, of frequente doorbraakepisodes
Alternatieven	Andere stemmingsstabilisatoren al ineffectief of slecht verdragen	Valproaat, lamotrigine of een tweedegeneratie-antipsychoticum nog niet geprobeerd
Renaal beloop	eGFR boven 40 mL/min/1,73 m² en daling van minder dan 3 mL/min per jaar	Daling van meer dan 5 mL/min per jaar, eGFR rond 30 tot 40 mL/min/1,73 m², of stijgende lithiumdalspiegels
Leeftijd	Oudere of kwetsbare patiënt bij wie eindstadiumziekte onwaarschijnlijk is vóór overlijden door andere oorzaken	Jongere patiënt met een lange levensverwachting
Suïciderisico	Recidiverende pogingen of aanhoudende suïcidale ideatie	Laag suïciderisicoprofiel
Overige belasting	Geen hinderlijke schildklier-, gewichts-, cognitieve of tremorgerelateerde problemen	Meerdere bijwerkingen of verminderde kwaliteit van leven onder lithium

Beslissingsfactoren ontleend aan Strandhave C, Hansen HAS, Alda M, et al. Lithium effects on renal functioning: an expert opinion and management algorithm. Int J Bipolar Disord. 2026;14(1):22. Published 2026 Apr 25

• Bij staken: afbouwen over minimaal 3 maanden, en tegelijkertijd starten met een alternatieve stemmingsstabilisator ^[12]
  • Een latere herstart van lithium blijft een optie; er is geen solide bewijs voor permanente refractairiteit

AASM-richtlijn over combinatiebehandeling bij chronische insomnie

• De AASM-richtlijn van 2026 bevat twee aanbevelingen, beide voorwaardelijk en beide gebaseerd op bewijs van lage zekerheid ^[14]
  • Combinatiebehandeling (CGT-I plus een slaapmiddel) wordt verkozen boven slaapmiddel alleen
  • Combinatiebehandeling wordt afgeraden wanneer de vergelijker CGT-I alleen is
    • CGT-I op zichzelf heeft de voorkeur boven het gelijktijdig starten van een medicament
• De twee aanbevelingen plaatsen CGT-I alleen op de eerste plaats, combinatiebehandeling op de tweede en slaapmiddel alleen op de laatste
• Combinatiebehandeling boven CGT-I alleen kan nog steeds redelijk zijn voor patiënten die meer waarde hechten aan een vroege toename van de totale slaaptijd en/of minder waarde hechten aan vermindering van dagklachten ^[14]

Beperkingen van het toepassingsgebied

• “Combinatiebehandeling” betekent hier CBT-I gestart tegelijkertijd met medicatie ^[14]
• Het toevoegen van CBT-I aan medicatie die een patiënt al gebruikt, werd niet beoordeeld ^[14]
• De analyses ondersteunen geen enkele vergelijking tussen de medicamenten die naast CBT-I werden gebruikt ^[14]
  • Bijna elke in aanmerking komende studie gebruikte een benzodiazepinereceptoragonist
  • Geen enkele in aanmerking komende studie onderzocht een duale orexinereceptorantagonist (DORA) of een melatoninereceptoragonist, waardoor er voor lemborexant en daridorexant geen combinatiestudie-evidentie beschikbaar is in welke richting dan ook

Wat te doen in de klinische praktijk

• Begin met CBT-I
  • De AASM-gedragsrichtlijn van 2021 geeft multicomponent CBT-I een sterke aanbeveling, terwijl de middelenaanbevelingen uit 2017 en beide aanbevelingen uit 2026 voorwaardelijk zijn ^[14,21]
• Patiënt gebruikt reeds een hypnoticum en slaapt slecht
  • Het toevoegen van CBT-I is redelijk, op basis van geëxtrapoleerd in plaats van beoordeeld bewijs ^[14]
• Patiënt reageert op CBT-I alleen
  • Het toevoegen van medicatie wordt niet ondersteund. Net als bij de omgekeerde volgorde werd deze richting niet rechtstreeks beoordeeld ^[14]

Keuze van een middel

• De CPG van 2026 herziet de middelenaanbevelingen van 2017 niet ^[14,22]
• Voorwaardelijke aanbevelingen vóór, per doelsymptoom
  ^[14,22]
  • Inslaapstoornis: triazolam, ramelteon, zaleplon
  • Doorslaapstoornis: doxepine, suvorexant
  • Beide: temazepam, zolpidem, eszopiclone
• Deze aanbevelingen gelden voor chronische insomniestoornis en mogen niet worden overgenomen voor insomnie die voortvloeit uit een andere slaapstoornis ^[22]

Referenties

1. Otsuka America Pharmaceutical, Inc. (2026). SIMTRIYO (centanafadine) extended-release capsules, for oral use [controlled substance schedule pending]: Highlights of prescribing information. U.S. Food and Drug Administration, Drugs@FDA (NDA 218145, original approval 24 July 2026).

2. Otsuka Pharmaceutical Development & Commercialization, Inc., & Otsuka Pharmaceutical Co., Ltd. (2026). Otsuka receives FDA approval for first-in-class SIMTRIYO (centanafadine) for the treatment of attention-deficit hyperactivity disorder (ADHD) in adults and pediatric patients aged 6 years and older. Press release, Princeton, NJ and Tokyo, Japan.

3. U.S. Food and Drug Administration, Center for Drug Evaluation and Research. (2026). FDA approves first drug to treat the full range of narcolepsy type 1 symptoms (Orzeyful, oveporexton). FDA press announcement.

4. Takeda Pharmaceutical Company Limited. (2026). U.S. FDA approves Takeda’s ORZEYFUL (oveporexton), the first and only medicine to treat the underlying cause of narcolepsy type 1. Press release, including Important Safety Information.

5. Takeda Pharmaceuticals America, Inc. (2026). ORZEYFUL (oveporexton) tablets, for oral use [controlled substance schedule pending]: Highlights of prescribing information. U.S. Food and Drug Administration, Drugs@FDA (NDA 220860, original approval 5 August 2026).

6. Intra-Cellular Therapies, Inc. (2026). CAPLYTA (lumateperone) capsules, for oral use: Highlights of prescribing information. U.S. Food and Drug Administration, Drugs@FDA (NDA 209500, supplement S-017, approved 24 April 2026).

7. Johnson & Johnson. (2026). FDA approves CAPLYTA (lumateperone) sNDA with robust new data supporting reduced risk of relapse in schizophrenia. Press release, Titusville, NJ.

8. U.S. Food and Drug Administration, Center for Drug Evaluation and Research. (2026). FDA approves first at-home starting dose for Alzheimer’s disease treatment (LEQEMBI IQLIK subcutaneous autoinjector). FDA news release.

9. U.S. Food and Drug Administration, Office of the Commissioner. (2026). FDA broadens access to over-the-counter naloxone nasal spray for opioid overdose (Rextovy, naloxone hydrochloride 4 mg nasal spray). FDA press announcement.

10. European Medicines Agency, Pharmacovigilance Risk Assessment Committee. (2026). Signal assessment report on neurodevelopmental disorders with paternal exposure to valproate and related substances. EMA/PRAC/165641/2026, EPITT no. 20191, adopted by the PRAC 11 June 2026.

11. Van Ameringen, M., Fineberg, N. A., Ravindran, A., Arnold, P. D., Beaulieu, S., Brakoulias, V., Brietzke, E., Dowlati, Y., Drummond, L. M., Ferretti, C. J., Feusner, J. D., Freire, R. C. R., Frey, B. N., Gardiner, S., Geller, D. A., Giacobbe, P., Bergmann, C. G., Grassi, G., Greenberg, E., … Dell’Osso, B. M. (2026). Canadian Network for Mood and Anxiety Treatments (CANMAT) and International College of Obsessive-Compulsive Spectrum Disorders (ICOCS) 2025 international guidelines for the management of patients with obsessive-compulsive disorder. Journal of Psychiatric Research, 199, 404–488.

12. Strandhave, C., Hansen, H. A. S., Alda, M., Bauer, M., Berk, M., Buspavanich, P., Brandt, L., Carvalho, A. F., Duffy, A., Forlenza, O., Laursen, M. F., Frye, M., Gitlin, M., Gomes, F. A., Gonzalez-Pinto, A., Grof, P., Hajek, T., Hovgesen, S. V., Kessing, L. V., … Nielsen, R. E. (2026). Lithium effects on renal functioning: An expert opinion and management algorithm. International Journal of Bipolar Disorders, 14(1), 22.

13. Gislason, G., Indridason, O. S., Sigurdsson, E., & Palsson, R. (2024). Risk of chronic kidney disease in individuals on lithium therapy in Iceland: A nationwide retrospective cohort study. The Lancet. Psychiatry, 11(12), 1002–1011.

14. Buysse, D. J., Arnedt, J. T., Buenaver, L., Chang, J. L., Fernandez-Mendoza, J., Patel, S. I., Zhou, E. S., Falck-Ytter, Y., Hyer, S., Kazmi, U., Singh, M., & Wickwire, E. M. (2026). Combination treatment for chronic insomnia disorder in adults: An American Academy of Sleep Medicine clinical practice guideline. Journal of Clinical Sleep Medicine : JCSM : Official Publication of the American Academy of Sleep Medicine, 22(1), 56.

15. Bymaster, F. P., Golembiowska, K., Kowalska, M., Choi, Y. K., & Tarazi, F. I. (2012). Pharmacological characterization of the norepinephrine and dopamine reuptake inhibitor EB-1020: Implications for treatment of attention-deficit hyperactivity disorder. Synapse, 66(6), 522–532.

16. Adler, L. A., Adams, J., Madera-McDonough, J., Kohegyi, E., Hobart, M., Chang, D., Angelicola, M., McQuade, R., & Liebowitz, M. (2022). Efficacy, Safety, and Tolerability of Centanafadine Sustained-Release Tablets in Adults With Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder. Journal of Clinical Psychopharmacology, 42(5), 429–439.

17. Eli Lilly and Company. (2026). STRATTERA (atomoxetine) capsules, for oral use: Highlights of prescribing information. U.S. Food and Drug Administration, Drugs@FDA (NDA 021411, supplement S-053, approved 29 June 2026).

18. Ward, C. L., Childress, A. C., Jin, N., Turkoglu, O., Skubiak, T., & Wilens, T. E. (2026). Centanafadine for Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder in Adolescents: A Randomized Clinical Trial. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 65(6), 805–817.

19. Durgam, S., Earley, W. R., Kozauer, S. G., Lin, J., Lakkis, H., Escher, T., Maddirevula, G., & Correll, C. U. (2026). Lumateperone for the prevention of relapse in patients with schizophrenia: Results from a double-blind, placebo-controlled, randomized withdrawal, phase 3 trial. Neuroscience Applied, 5, 106338.

20. Lyndon, S., & McNally, D. R. (2026). Memantine Augmentation in Obsessive-Compulsive Disorder: A Systematic Review and Meta-analysis. CNS Drugs, 40(9), 1243–1257.

21. Edinger, J. D., Arnedt, J. T., Bertisch, S. M., Carney, C. E., Harrington, J. J., Lichstein, K. L., Sateia, M. J., Troxel, W. M., Zhou, E. S., Kazmi, U., Heald, J. L., & Martin, J. L. (2021). Behavioral and psychological treatments for chronic insomnia disorder in adults: An American Academy of Sleep Medicine clinical practice guideline. Journal of Clinical Sleep Medicine : JCSM : Official Publication of the American Academy of Sleep Medicine, 17(2), 255–262.

22. Sateia, M. J., Buysse, D. J., Krystal, A. D., Neubauer, D. N., & Heald, J. L. (2017). Clinical Practice Guideline for the Pharmacologic Treatment of Chronic Insomnia in Adults: An American Academy of Sleep Medicine Clinical Practice Guideline. Journal of Clinical Sleep Medicine : JCSM : Official Publication of the American Academy of Sleep Medicine, 13(2), 307–349.